Bỏ qua

Phụ lục B: Thuật ngữ Việt – Anh

Bảng này gom đủ 634 thuật ngữ của cuốn sách. Mỗi dòng có thuật ngữ tiếng Việt, tên tiếng Anh, một câu nhắc nghĩa và số của chương nơi thuật ngữ xuất hiện lần đầu. Số chương là một liên kết dẫn thẳng tới mục có lời giải nghĩa đầu tiên, nơi thuật ngữ đứng cạnh tên tiếng Anh trong ngoặc.

Câu nhắc nghĩa chỉ để gợi lại trí nhớ. Định nghĩa chính xác, cùng ví dụ và ranh giới của nó, nằm trong chương được dẫn; nếu câu nhắc ở đây và chương ấy có vẻ nói khác nhau, hãy tin chương.

Thuật ngữ được xếp như trong từ điển tiếng Việt: a ă â b c d đ e ê g h i k l m n o ô ơ p q r s t u ư v x y, bỏ qua dấu thanh khi xếp, và các từ bắt đầu bằng ch, gh, gi, kh, ng, ngh, nh, ph, th, tr đứng sau mọi từ bắt đầu bằng chữ cái đơn tương ứng (chẳng hạn mọi từ bắt đầu bằng "t" rồi mới tới "th", rồi "tr").

Tên tiếng Anh có ích khi bạn đọc thêm tài liệu nước ngoài hay hỏi một gia sư AI (Chương 2): gõ đúng tên tiếng Anh thường cho kết quả trúng hơn. Khi gặp một tên tiếng Anh mà chưa biết tiếng Việt gọi là gì, dùng bảng tra ngược ở cuối trang.

Tra theo chữ cái: A, Ă, Â, B, C, D, Đ, E, G, H, K, L, M, N, P, Q, R, S, T, Ư, V, X

A

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
ánh xạ map Tên khác của hàm 20
ảo giác hiểu illusion of understanding Cảm giác đã hiểu khi đọc, mà không tự làm lại hay áp dụng được 2
arcsin arcsine Hàm ngược của \(\sin\) trên \(\left[-\frac{\pi}{2}; \frac{\pi}{2}\right]\), đi từ \([-1; 1]\) về đoạn ấy 30

Ă

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
ăn miếng trả miếng tit for tat Chiến lược trong trò chơi lặp lại: ván đầu hợp tác, mỗi ván sau làm đúng như đối phương đã làm ở ván trước 58

Â

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
âm tính giả false negative Kết quả âm tính ở người có bệnh 43
ẩn unknown Biến chưa biết giá trị trong một phương trình hay bất phương trình 23
ẩn tự do free variable Ẩn không đứng đầu phương trình nào ở dạng bậc thang; nhận giá trị tùy ý, các ẩn khác tính theo nó 54

B

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
bảng chân trị truth table Bảng liệt kê giá trị của một mệnh đề ghép trong mọi khả năng của các thành phần 14
bảng Galton Galton board Bảng có nhiều hàng đinh; bi rơi qua, lệch trái hay phải ở mỗi đinh, dồn thành một phân phối nhị thức hình chuông 46
bảng lợi ích payoff matrix Bảng của trò chơi hai người: hàng là chiến lược của người thứ nhất, cột là chiến lược của người thứ hai, mỗi ô ghi cặp lợi ích 58
bảng quyết định decision table Bảng có mỗi hàng là một hành động, mỗi cột là một trạng thái của thế giới (kèm xác suất nếu biết), mỗi ô là kết quả 57
bảng xét dấu sign chart Bảng ghi dấu của từng thừa số trên từng khoảng của trục số, để đọc dấu của tích 26
bao tuyến tính span \(\mathrm{span}(v_1, \dots, v_k)\): tập mọi tổ hợp tuyến tính của các vector ấy 50
bằng chứng evidence Điều quan sát được, dùng để cập nhật mức tin vào các giả thuyết 43
bậc độ lớn order of magnitude Lũy thừa của 10 gần nhất với một số, cho biết số ấy cỡ bao nhiêu 2
bất biến invariant Đại lượng hay tính chất có giá trị không đổi sau mọi bước của một quá trình 1
bất biến vòng lặp loop invariant Điều đúng trước mỗi lượt của một vòng lặp và được giữ nguyên qua mỗi lượt 18
bất đẳng thức inequality Khẳng định so sánh hai đại lượng bằng các dấu \(<\), \(>\), \(\leq\), \(\geq\) 6
bất đẳng thức Bernoulli Bernoulli's inequality \((1 + d)^n \geq 1 + nd\) với mọi số tự nhiên \(n\); Chương 29 chứng minh cho \(d \geq 0\), Chương 35 mở rộng cho mọi \(d \geq -1\) 29
bất đẳng thức Cauchy–Schwarz Cauchy–Schwarz inequality \(\lvert a \cdot b \rvert \leq \lvert a \rvert \lvert b \rvert\), dấu bằng khi một vector là bội của vector kia 49
bất đẳng thức Chebyshev Chebyshev's inequality \(P(\lvert X - \mu \rvert \geq k) \leq \frac{\mathrm{Var}(X)}{k^2}\) với mọi \(k > 0\) 45
bất đẳng thức Jensen Jensen's inequality Với \(u\) lõm: \(E[u(X)] \leq u(E[X])\); với \(u\) lồi thì bất đẳng thức đổi chiều 57
bất đẳng thức Markov Markov's inequality Với \(X \geq 0\) và \(a > 0\): \(P(X \geq a) \leq \frac{E[X]}{a}\) 45
bất đẳng thức tam giác triangle inequality \(\lvert a + b \rvert \leq \lvert a \rvert + \lvert b \rvert\): đi hai chặng không xa hơn tổng độ dài hai chặng 7
bất phương trình inequality Điều kiện chứa ẩn với dấu \(<\), \(\leq\), \(>\) hay \(\geq\); tập nghiệm thường là hợp các khoảng 7
bị chặn bounded (Một quy tắc \(f\)) có một ngưỡng chung \(M\) với \(\lvert f(x) \rvert \leq M\) với mọi \(x\) 15
biến variable Chữ đứng thay cho một số (hay một đối tượng) chưa định rõ, có thể nhận nhiều giá trị 2
biến cố event Tập con của không gian mẫu: tập những kết quả làm một câu hỏi về kết quả thành đúng 41
biến cố đối complementary event Phần bù \(\overline{A}\) của biến cố \(A\): "không \(A\)"; \(P(\overline{A}) = 1 - P(A)\) 41
biến chỉ báo indicator variable \(\mathbf{1}_A\): bằng 1 khi \(A\) xảy ra, bằng 0 khi không; \(E[\mathbf{1}_A] = P(A)\) 44
biên độ amplitude Nửa khoảng cách giữa chỗ cao nhất và chỗ thấp nhất của một dao động; của \(A \sin(Bt)\) là \(\lvert A \rvert\) 30
biến đổi transformation Quy tắc biến mỗi đầu vào thành một đầu ra 6
biến đổi tuyến tính linear transformation Hàm \(T\) giữa các không gian vector với \(T(u + v) = T(u) + T(v)\) và \(T(cv) = c\,T(v)\) 51
biến gây nhiễu confounder Đại lượng thứ ba ảnh hưởng tới cả hai đại lượng đang xét, tạo ra tương quan giữa chúng 47
biến ngẫu nhiên random variable Hàm \(X: \Omega \to \mathbb{R}\) gán cho mỗi thế giới khả dĩ một số; không ngẫu nhiên, cũng không phải một biến 44
biến ngẫu nhiên liên tục continuous random variable Biến ngẫu nhiên mô tả bằng một hàm mật độ; mỗi giá trị riêng lẻ có xác suất 0 46
biên sai số margin of error Nửa độ rộng của khoảng ước lượng trong một khảo sát, thường là \(2\sqrt{\frac{\hat p(1 - \hat p)}{n}}\) 46
biến trung gian mediator Mắt xích trên đường từ nguyên nhân tới kết quả; tách nhóm theo nó xóa mất tác dụng cần đo 48
biệt thức discriminant \(D = b^2 - 4ac\) của phương trình \(ax^2 + bx + c = 0\); dấu của nó cho biết số nghiệm thực (sách giáo khoa viết \(\Delta\)) 28
biểu đồ phân tán scatter plot Hình biểu diễn mỗi cặp số \((x_i; y_i)\) bằng một điểm trên mặt phẳng tọa độ 47
bổ đề lemma Kết quả nhỏ đã chứng minh, thường dùng làm bước đệm cho kết quả khác 1
bổ đề Euclid Euclid's lemma Nếu số nguyên tố \(p\) chia hết \(ab\) thì \(p\) chia hết \(a\) hoặc \(b\) 8
bội multiple \(b\) là bội của \(a\) khi \(b = k \cdot a\) với một số nguyên \(k\) 3
bội chung nhỏ nhất least common multiple Số dương nhỏ nhất là bội của cả hai số cho trước, viết \(\text{BCNN}(a; b)\) 8
bước cơ sở base case Bước chứng minh \(P(n_0)\) trong quy nạp toán học 18
bước học learning rate Số \(\eta > 0\) nhân với gradient trong mỗi bước hạ gradient; quá lớn thì dao động hay văng ra, quá nhỏ thì chậm 56
bước quy nạp inductive step Bước chứng minh \(P(n) \Rightarrow P(n + 1)\) với mọi \(n \geq n_0\) 18

C

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
cạnh huyền hypotenuse Cạnh đối diện góc vuông trong một tam giác vuông 23
cát tuyến secant line Đường thẳng qua hai điểm của một đồ thị 31
căn bậc hai square root Với \(a \geq 0\), \(\sqrt{a}\) là số không âm có bình phương bằng \(a\) 2
căn bậc n n-th root Với \(a \geq 0\) và \(n\) nguyên dương, \(\sqrt[n]{a}\) là số không âm có lũy thừa bậc \(n\) bằng \(a\) 12
cặp có thứ tự ordered pair \((a; b)\): hai đối tượng theo thứ tự; \((a; b) = (c; d)\) khi \(a = c\) và \(b = d\) 19
cân bằng bền stable equilibrium Điểm cân bằng mà mọi nghiệm xuất phát đủ gần đều bị kéo về nó 39
cân bằng không bền unstable equilibrium Điểm cân bằng mà có những nghiệm xuất phát gần tùy ý vẫn bị đẩy ra xa 39
cân bằng Nash Nash equilibrium Tổ hợp chiến lược mà mỗi chiến lược là phản ứng tốt nhất với các chiến lược kia: không ai được lợi khi một mình đổi khác 58
cấp số cộng arithmetic sequence Dãy mà mỗi số hạng bằng số hạng trước cộng thêm cùng một số \(d\): \(u_n = u_0 + nd\) 29
cấp số nhân geometric sequence Dãy mà mỗi số hạng bằng số hạng trước nhân với cùng một số \(r\): \(u_n = u_0 \cdot r^n\) 29
câu cá dữ liệu data dredging Làm nhiều phép thử rồi chỉ báo cáo những kết quả có ý nghĩa thống kê 48
cấu trúc structure Cái còn lại của một khái niệm khi thay mọi quy ước (tên gọi, ký hiệu) bằng quy ước khác 1
cây quyết định decision tree Sơ đồ cây xen kẽ nút quyết định (ta chọn nhánh) và nút may rủi (nhánh theo xác suất), giải bằng quy nạp lùi 57
cây xác suất probability tree Sơ đồ cây mà mỗi nhánh ghi một xác suất có điều kiện; xác suất của một đường là tích các số trên đường ấy 42
có ý nghĩa thống kê statistically significant (Kết quả) có giá trị p không vượt mức ý nghĩa: khó giải thích bằng may rủi, dù có thể rất nhỏ 48
công bội common ratio Số \(r\) mà mỗi số hạng của một cấp số nhân được nhân với để ra số hạng sau 29
công thức Binet Binet's formula \(F_n = \frac{\varphi^n - \psi^n}{\sqrt5}\) với \(\varphi, \psi = \frac{1 \pm \sqrt5}{2}\), các trị riêng của \(\begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix}\) 55
công thức cộng addition formula Các công thức cho \(\cos(a \pm b)\) và \(\sin(a \pm b)\) theo sin và côsin của \(a\) và \(b\) 30
công thức khoảng cách distance formula \(AB = \sqrt{(x_B - x_A)^2 + (y_B - y_A)^2}\) 23
công thức nghiệm quadratic formula \(x = \frac{-b \pm \sqrt{D}}{2a}\): các nghiệm của \(ax^2 + bx + c = 0\) khi \(D \geq 0\) 28
công thức nhân xác suất multiplication rule \(P(A \cap B) = P(B)\,P(A \mid B)\) 42
công thức xác suất toàn phần law of total probability \(P(A) = \sum_i P(B_i)\,P(A \mid B_i)\) khi các \(B_i\) có xác suất dương, đôi một rời nhau và có hợp là \(\Omega\) 42
côsin cosine \(\cos t\): hoành độ của điểm trên đường tròn đơn vị sau khi đi một cung dài \(t\) từ \((1; 0)\) 30
cơ số base Số đơn vị của một cột được bó thành một đơn vị của cột kế bên trái trong hệ ghi số theo vị trí; cũng là số \(a\) trong lũy thừa \(a^n\) 4
cơ sở basis Bộ vector độc lập tuyến tính sinh ra cả không gian; mỗi vector có đúng một bộ tọa độ theo nó 50
cơ sở chuẩn standard basis \(e_1 = (1; 0; \dots; 0)\), ..., \(e_n = (0; \dots; 0; 1)\) trong \(\mathbb{R}^n\) 50
cực đại địa phương local maximum \(f\) đạt cực đại địa phương tại \(c\) nếu \(f(c) \geq f(x)\) với mọi \(x\) trong miền đủ gần \(c\) 36
cực tiểu địa phương local minimum \(f\) đạt cực tiểu địa phương tại \(c\) nếu \(f(c) \leq f(x)\) với mọi \(x\) trong miền đủ gần \(c\) 36
cực trị địa phương local extremum Cực đại địa phương hoặc cực tiểu địa phương 36
chéo hóa diagonalize Viết \(A = PDP^{-1}\) với \(D\) là ma trận đường chéo các trị riêng và \(P\) có các cột là vector riêng; làm được khi có đủ vector riêng độc lập 55
chi phí biên marginal cost Đạo hàm \(C'(q)\) của chi phí theo sản lượng: chi phí tăng thêm trên mỗi sản phẩm, tính tại mức sản lượng \(q\) 34
chia có dư division with remainder Viết \(a = b \cdot q + r\) với \(0 \leq r < b\) khi \(a\) không chia hết cho \(b\) 6
chia hết divisible \(b\) chia hết cho \(a\) khi \(b = k \cdot a\) với một số nguyên \(k\), viết \(a \mid b\) 1
chiến lược strategy Một lựa chọn (hay một quy tắc chọn) của người chơi trong một trò chơi 58
chiến lược bị trội dominated strategy Chiến lược mà có một chiến lược khác của cùng người chơi cho lợi ích lớn hơn hẳn, dù đối thủ làm gì; không có mặt trong cân bằng 58
chiến lược hỗn hợp mixed strategy Chọn ngẫu nhiên giữa các chiến lược thuần theo những xác suất cố định; lợi ích tính bằng kỳ vọng 58
chiến lược thuần pure strategy Chọn hẳn một chiến lược, không ngẫu nhiên 58
chiến lược trội nghiêm ngặt strictly dominant strategy Chiến lược cho lợi ích lớn hơn hẳn mọi chiến lược khác của cùng người chơi, dù đối thủ làm gì 58
chỉnh hợp arrangement Một cách chọn \(k\) trong \(n\) đối tượng rồi xếp theo thứ tự; có \(\frac{n!}{(n - k)!}\) chỉnh hợp (sách giáo khoa viết \(A_n^k\)) 40
chu kỳ period Phần lặp lại: với số thập phân vô hạn tuần hoàn, khối chữ số lặp lại mãi, viết trong ngoặc: \(0{,}1(6)\); với một dao động hay một hàm tuần hoàn, số dương nhỏ nhất \(T\) mà \(f(x + T) = f(x)\) với mọi \(x\) 2
chu kỳ bán rã half-life Thời gian để một đại lượng phân rã mũ còn một nửa; không phụ thuộc thời điểm bắt đầu 29
chủ nghĩa hình thức formalism Lập trường xem toán học là trò chơi với ký hiệu theo những luật được đặt ra 1
chủ nghĩa Platon toán học mathematical Platonism Lập trường xem các đối tượng toán học tồn tại độc lập với con người và được khám phá 1
chuỗi Markov Markov chain Quá trình ngẫu nhiên mà mỗi bước chỉ phụ thuộc trạng thái ngay trước; phân phối đi một bước là nhân với ma trận chuyển 55
chữ số digit Ký hiệu dùng để ghi số; trong cơ số \(b\) có \(b\) chữ số từ 0 đến \(b - 1\) 1
chứng minh proof Lập luận cho thấy một phát biểu buộc phải đúng, xuất phát từ những điều đã chấp nhận 1
chứng minh có xây dựng constructive proof Chứng minh một câu "tồn tại" bằng cách chỉ ra được đối tượng tồn tại 17
chứng minh chia trường hợp proof by cases Chia mọi khả năng thành các trường hợp phủ kín rồi chứng minh riêng từng trường hợp 16
chứng minh không xây dựng non-constructive proof Chứng minh đối tượng phải tồn tại mà không chỉ ra được nó 17
chứng minh phản chứng proof by contradiction Giả sử điều cần bác bỏ là đúng rồi suy ra một điều vô lý 1
chứng minh phản đảo proof by contrapositive Chứng minh \(\lnot Q \Rightarrow \lnot P\) thay cho \(P \Rightarrow Q\); hai câu tương đương logic 16
chứng minh trực tiếp direct proof Chứng minh \(P \Rightarrow Q\) bằng cách giả sử \(P\) rồi đi từng bước tới \(Q\) 16

D

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
dạng bậc thang echelon form Dạng của hệ sau khử Gauss: mỗi phương trình bắt đầu bằng một ẩn nằm sau ẩn đầu tiên của phương trình trên nó 54
dạng đỉnh vertex form Cách viết hàm bậc hai thành \(a(x - p)^2 + q\), cho thấy ngay đỉnh \((p; q)\) 28
dãy Fibonacci Fibonacci sequence \(F_1 = F_2 = 1\), \(F_{n+2} = F_{n+1} + F_n\): \(1, 1, 2, 3, 5, 8, \dots\) 18
dãy khoảng lồng nhau nested intervals Dãy khoảng, mỗi khoảng nằm trong khoảng trước nó 11
dãy số sequence Danh sách vô hạn \(a_1, a_2, a_3, \dots\), tức một hàm từ \(\mathbb{N}^*\) vào \(\mathbb{R}\) 1
dây cung chord Đoạn thẳng nối hai điểm trên một đường tròn 1
diện tích có dấu signed area Diện tích phía trên trục hoành trừ diện tích phía dưới; đó là tích phân khi hàm đổi dấu 37
doanh thu biên marginal revenue Đạo hàm \(R'(q)\) của doanh thu theo sản lượng: doanh thu thêm được từ sản phẩm tiếp theo 36
dời pha phase shift Dời đồ thị một hàm tuần hoàn theo chiều ngang, như từ \(\sin t\) tới \(\sin(t - c)\) 30
dữ liệu kiểm tra test data Dữ liệu không được dùng khi điều chỉnh tham số, dành để đo mô hình đoán tốt tới đâu trên dữ liệu mới 59
dương tính giả false positive Kết quả dương tính ở người không có bệnh 43

Đ

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
đa thức polynomial Biểu thức \(a_k x^k + \dots + a_1 x + a_0\); khi \(a_k \neq 0\), số \(k\) là bậc của nó 29
đại diện representative Một phần tử được chọn để gọi tên cho cả lớp tương đương chứa nó 3
đạo hàm derivative \(f'(a) = \lim_{h \to 0} \frac{f(a + h) - f(a)}{h}\), khi giới hạn tồn tại và là một số thực; làm tại mọi điểm thì được hàm đạo hàm \(x \mapsto f'(x)\) 34
đạo hàm bậc hai second derivative Đạo hàm của hàm đạo hàm, \(f'' = (f')'\); với vị trí theo thời gian, đó là gia tốc 34
đạo hàm riêng partial derivative \(f_x = \frac{\partial f}{\partial x}\): đạo hàm theo \(x\) khi giữ nguyên các biến khác 56
đạo hàm theo hướng directional derivative \(D_u f\): tốc độ thay đổi của \(f\) khi đi theo vector đơn vị \(u\); bằng \(\nabla f \cdot u\) với hàm trơn 56
đẳng thức Bézout Bézout's identity Ước chung lớn nhất của \(a\) và \(b\) viết được thành \(ax + by\) với \(x\), \(y\) nguyên 8
đẳng thức hình bình hành parallelogram law \(\lvert a + b \rvert^2 + \lvert a - b \rvert^2 = 2\lvert a \rvert^2 + 2\lvert b \rvert^2\) 49
đẳng thức Pascal Pascal's rule \(\binom nk = \binom{n - 1}{k - 1} + \binom{n - 1}{k}\) với \(1 \leq k \leq n - 1\) 40
đếm được countable (Tập) hữu hạn hoặc cùng số lượng với \(\mathbb{N}\): xếp được thành một hàng mà mỗi phần tử đứng ở một vị trí hữu hạn 21
điểm bất động fixed point Số \(p\) với \(f(p) = p\) 24
điểm cân bằng equilibrium Nghiệm hằng của một phương trình vi phân: trạng thái mà quy luật đòi thay đổi bằng 0, nên đại lượng đứng yên mãi 39
điểm ngoại lai outlier Điểm dữ liệu nằm xa phần còn lại; có thể làm lệch mạnh các thống kê như \(r\) 47
điểm phần trăm percentage point Đơn vị đo hiệu của hai tỉ lệ phần trăm: từ 5% lên 6% là tăng 1 điểm phần trăm 10
điểm tới hạn critical point Điểm \(c\) bên trong miền mà \(f'(c) = 0\) hoặc \(f\) không khả vi tại \(c\); ứng viên cho cực trị 36
điểm yên ngựa saddle point Điểm có gradient bằng 0 nhưng là thấp nhất theo một hướng và cao nhất theo hướng khác, như gốc của \(x^2 - y^2\) 56
điểm z z-score \(z = \frac{x - \mu}{\sigma}\): khoảng cách từ \(x\) tới kỳ vọng tính bằng độ lệch chuẩn 46
điều kiện ban đầu initial condition \(y(t_0) = y_0\): giá trị cho trước tại một thời điểm, chọn ra một nghiệm trong họ nghiệm của một phương trình vi phân 38
điều kiện cần necessary condition Khi \(P \Rightarrow Q\) đúng, \(Q\) là điều kiện cần để có \(P\) 2
điều kiện đủ sufficient condition Khi \(P \Rightarrow Q\) đúng, \(P\) là điều kiện đủ để có \(Q\) 2
điều kiện hóa conditioning Chuyển từ \(P(A)\) sang \(P(A \mid B)\): loại các thế giới ngoài \(B\) rồi chia lại trọng số 42
điều kiện xấu ill-conditioned (Một hệ phương trình) thay đổi nhỏ theo tỉ lệ ở dữ liệu gây thay đổi lớn theo tỉ lệ ở nghiệm, như khi hai đường thẳng gần song song 54
đỉnh của parabol vertex Điểm \((p; q)\) của parabol \(y = a(x - p)^2 + q\): thấp nhất khi \(a > 0\), cao nhất khi \(a < 0\) 28
định hướng orientation Chiều quay từ vector thứ nhất tới vector thứ hai của một cặp; biến đổi tuyến tính giữ định hướng khi định thức dương, đảo định hướng (lật mặt phẳng như qua gương) khi định thức âm 53
định luật làm nguội Newton Newton's law of cooling \(T' = -k(T - T_m)\): tốc độ thay đổi nhiệt độ tỉ lệ với độ chênh so với nhiệt độ môi trường \(T_m\) 39
định lý theorem Một mệnh đề quan trọng đã được chứng minh 4
định lý Bayes Bayes' theorem \(P(H \mid E) = \frac{P(H)\,P(E \mid H)}{P(E)}\): đảo chiều một xác suất có điều kiện 43
định lý Cantor Cantor's theorem Không có toàn ánh từ một tập \(A\) lên tập lũy thừa \(\mathcal{P}(A)\) 21
định lý cơ bản của giải tích fundamental theorem of calculus Với \(f\) liên tục trên \([a; b]\): \(\frac{d}{dx}\int_a^x f(t)\,dt = f(x)\), và \(\int_a^b f(x)\,dx = F(b) - F(a)\) với mọi nguyên hàm \(F\) của \(f\) 38
định lý cơ bản của số học fundamental theorem of arithmetic Mọi số tự nhiên từ 2 trở lên phân tích được thành tích các số nguyên tố theo đúng một cách 8
định lý Fermat Fermat's theorem Tại một cực trị địa phương bên trong miền, nếu \(f\) khả vi thì \(f'(c) = 0\) 36
định lý giá trị lớn nhất extreme value theorem Hàm liên tục trên một đoạn \([a; b]\) đạt giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất trên đoạn ấy 33
định lý giá trị trung bình mean value theorem \(f\) liên tục trên \([a; b]\), khả vi trên \((a; b)\) thì có \(c \in (a; b)\) với \(f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}\) 36
định lý giá trị trung gian intermediate value theorem Hàm liên tục trên \([a; b]\) nhận mọi giá trị nằm giữa \(f(a)\) và \(f(b)\) 33
định lý giới hạn trung tâm central limit theorem Tổng chuẩn hóa \(\frac{S_n - n\mu}{\sigma\sqrt n}\) của các biến độc lập, cùng phân phối, phương sai hữu hạn có phân phối tiến về \(N(0, 1)\) 46
định lý hạng và hạt nhân rank–nullity theorem Với ma trận \(A\) cỡ \(m \times n\): \(\operatorname{rank} A + \dim \ker A = n\); số chiều đầu vào bằng số chiều giữ lại cộng số chiều bị mất 54
định lý kẹp squeeze theorem Nếu \(g \leq f \leq h\) gần \(a\) và \(g\), \(h\) cùng có giới hạn \(L\) tại \(a\), thì \(f\) cũng có giới hạn \(L\) 32
định lý Nash Nash's theorem Mọi trò chơi với hữu hạn người chơi và hữu hạn chiến lược có ít nhất một cân bằng Nash nếu cho phép chiến lược hỗn hợp (Nash, 1950) 58
định lý Pythagoras Pythagorean theorem Trong tam giác vuông, \(a^2 + b^2 = c^2\) với \(c\) là cạnh huyền 11
định lý phổ spectral theorem Mọi ma trận đối xứng cỡ \(n \times n\) có \(n\) trị riêng thực và \(n\) vector riêng đôi một vuông góc, độ dài 1 55
định lý Rolle Rolle's theorem \(f\) liên tục trên \([a; b]\), khả vi trên \((a; b)\) và \(f(a) = f(b)\) thì có \(c \in (a; b)\) với \(f'(c) = 0\) 36
định lý Vi-ét Vieta's formulas Hai nghiệm của \(ax^2 + bx + c = 0\) có tổng \(-\frac{b}{a}\) và tích \(\frac{c}{a}\) 28
định nghĩa đệ quy recursive definition Định nghĩa cho biết trường hợp đầu và cách đi từ một trường hợp tới trường hợp kế tiếp, như \(a^1 = a\), \(a^{n+1} = a^n \cdot a\) 12
định nghĩa epsilon–delta epsilon-delta definition \(\lim_{x \to a} f(x) = L\) khi với mọi \(\varepsilon > 0\) có \(\delta > 0\) sao cho \(0 < \lvert x - a \rvert < \delta\) kéo theo \(\lvert f(x) - L \rvert < \varepsilon\) 32
định thức determinant \(\det \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix} = ad - bc\): diện tích có dấu của hình bình hành dựng trên hai cột, tức hệ số co giãn diện tích kèm dấu của định hướng 50
đoạn closed interval Khoảng lấy cả hai đầu mút, \([a; b]\) 11
độ cong curvature Góc quay của tiếp tuyến trên mỗi đơn vị độ dài dọc một đường cong; với đồ thị \(y = f(x)\) là \(\frac{\lvert f'' \rvert}{(1 + f'^2)^{3/2}}\), không vượt quá \(\lvert f'' \rvert\) 34
độ dài norm (Của vector) \(\lvert a \rvert = \sqrt{a_1^2 + \dots + a_n^2}\) 49
độ đặc hiệu specificity Tỉ lệ người không bệnh được xét nghiệm báo âm tính 43
độ hợp lý likelihood \(P(E \mid H)\): nếu giả thuyết \(H\) đúng thì bằng chứng \(E\) dễ xuất hiện tới đâu 43
độ hữu dụng utility Hàm \(u\) gán cho mỗi kết quả một con số đo giá trị của nó với người quyết định; chỉ xác định tới một phép biến đổi \(au + b\) với \(a > 0\) 57
độ lệch chuẩn standard deviation \(\sigma = \sqrt{\mathrm{Var}(X)}\), cùng đơn vị với \(X\): khoảng cách điển hình tới kỳ vọng 44
độ ngạc nhiên surprisal \(-\ln p\): mức "bất ngờ" khi một điều có xác suất \(p\) xảy ra; bằng 0 khi \(p = 1\), rất lớn khi \(p\) gần 0 59
độ nhạy sensitivity Tỉ lệ người có bệnh được xét nghiệm báo dương tính 43
độ tương đồng côsin cosine similarity \(\frac{a \cdot b}{\lvert a \rvert \lvert b \rvert}\): côsin của góc giữa hai vector, đo mức cùng hướng, không phụ thuộc độ dài 49
đồ thị graph Tập các điểm ứng với các cặp \((x; f(x))\) của một hàm 13
độc lập independent (Hai biến cố) thỏa \(P(A \cap B) = P(A)\,P(B)\): biết cái này xảy ra không đổi xác suất của cái kia 42
độc lập có điều kiện conditionally independent (Hai biến cố, khi biết \(H\)) thỏa \(P(E_1 \cap E_2 \mid H) = P(E_1 \mid H)\,P(E_2 \mid H)\) 43
độc lập tuyến tính linearly independent (Các vector) chỉ có tổ hợp tầm thường cho vector không; không vector nào thừa 50
độc lập từng đôi pairwise independent (Nhiều biến cố) mỗi cặp độc lập; chưa đủ để cả bộ độc lập 42
độc lập và cùng phân phối independent and identically distributed (Các biến ngẫu nhiên \(X_1, \dots, X_n\)) độc lập với nhau và có cùng một phân phối, như \(n\) lần tung cùng một con xúc xắc 45
đổi biến số substitution Quy tắc hợp đọc ngược: \(\int_a^b f(g(x))\,g'(x)\,dx = \int_{g(a)}^{g(b)} f(u)\,du\) 38
đổi cơ sở change of basis Chuyển tọa độ của cùng một vector từ một cơ sở sang cơ sở khác 50
đối miền codomain Tập \(B\) trong hàm \(f: A \to B\) 20
đồng dạng similar (Hai hình) có cùng hình dạng, có thể khác kích thước, vị trí và hướng 3
đồng dư congruence \(a \equiv b \pmod n\) khi \(n\) chia hết \(a - b\), tức cùng số dư khi chia cho \(n\) 8
đồng nhất identification Coi hai đối tượng khác nhau là như nhau về một khía cạnh đã chọn 3
đồng quy concurrent (Các đường) cùng đi qua một điểm 1
đơn ánh injection Hàm cho hai giá trị khác nhau tại hai phần tử khác nhau 20
đơn điệu monotone (Hàm) tăng trên cả khoảng hay đoạn đang xét, hoặc giảm trên cả khoảng hay đoạn ấy 37
đúng một cách trống rỗng vacuously true (Phép kéo theo) đúng vì giả thiết sai 14
đuôi dày heavy tail (Của một phân phối) xác suất của các giá trị cực đoan lớn hơn hẳn so với phân phối chuẩn có cùng kỳ vọng và phương sai 46
đường chéo chính main diagonal Các vị trí có số hàng bằng số cột của một ma trận: hàng 1 cột 1, hàng 2 cột 2, ... 52
đường hồi quy regression line Đường thẳng \(\hat y = a + bx\) làm tổng bình phương các phần dư nhỏ nhất: \(b = r\frac{s_y}{s_x}\), đi qua \((\bar x; \bar y)\) 47
đường mức level curve Tập các điểm \((x; y)\) với \(f(x; y) = c\); bản đồ địa hình vẽ một hàm hai biến bằng các đường mức 56
đường tròn đơn vị unit circle Đường tròn tâm \(O(0; 0)\) bán kính 1, \(x^2 + y^2 = 1\); sách giáo khoa gọi là đường tròn lượng giác 30

E

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
entropy chéo cross-entropy Với một ví dụ có token đúng \(k\): \(-\ln p_k\), độ ngạc nhiên của mô hình trước đáp án đúng; hàm mất mát thường dùng cho mô hình ngôn ngữ 59

G

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
góc phần tư quadrant Một trong bốn phần của mặt phẳng tọa độ do hai trục chia ra, đánh số I tới IV ngược chiều kim đồng hồ 30
gốc tọa độ origin Giao điểm \(O(0; 0)\) của hai trục tọa độ 23
gradient gradient \(\nabla f = (f_x; f_y)\): vector các đạo hàm riêng; chỉ hướng tăng nhanh nhất và vuông góc với đường mức 56
ghép lãi liên tục continuous compounding Ghép lãi dày không giới hạn; lãi suất \(x\) một năm cho hệ số \(e^x\) sau một năm 29
giả thiết hypothesis Mệnh đề \(P\) trong phép kéo theo \(P \Rightarrow Q\) 2
giả thiết quy nạp induction hypothesis Điều được giả sử, \(P(n)\), trong bước quy nạp 18
giả thuyết hypothesis (Trong suy luận xác suất) một khả năng về thế giới chưa biết đúng hay sai, được đánh giá bằng bằng chứng; khác "giả thiết" của phép kéo theo 43
giả thuyết continuum continuum hypothesis Không có tập nào có cỡ nằm hẳn giữa \(\mathbb{N}\) và \(\mathbb{R}\); không chứng minh cũng không bác bỏ được từ hệ tiên đề Zermelo-Fraenkel 21
giả thuyết không null hypothesis \(H_0\): khả năng "không có gì xảy ra" (đồng xu cân đối, thuốc vô tác dụng) mà dữ liệu được dùng để thử bác bỏ 48
giá trị chân lý truth value Một trong hai giá trị đúng (Đ) hoặc sai (S) của một mệnh đề 14
giá trị kỳ vọng của thông tin hoàn hảo expected value of perfect information \(\text{EVPI} = \sum_s P(s)\max_a x(a, s) - \max_a \sum_s P(s)\,x(a, s) \geq 0\): mức tối đa đáng trả để biết trước trạng thái 57
giá trị lớn nhất global maximum Số \(f(c)\) với \(f(c) \geq f(x)\) với mọi \(x\) trong miền đang xét 33
giá trị nhỏ nhất global minimum Số \(f(d)\) với \(f(d) \leq f(x)\) với mọi \(x\) trong miền đang xét 33
giá trị p p-value \(P(\text{kết quả ít nhất cực đoan như đã quan sát} \mid H_0)\); không phải xác suất để \(H_0\) đúng 48
giá trị trung bình của hàm average value of a function \(\frac{1}{b - a}\int_a^b f(x)\,dx\): chiều cao hình chữ nhật cùng đáy, cùng diện tích với phần dưới đồ thị 38
giai thừa factorial \(0! = 1\) và \((n + 1)! = (n + 1) \cdot n!\), tức \(n! = 1 \cdot 2 \cdots n\) 18
gián đoạn discontinuity (Điểm) mà tại đó một hàm xác định ở gần không liên tục 33
gián đoạn bỏ được removable discontinuity Gián đoạn mà giới hạn tồn tại; định nghĩa lại giá trị tại đó là vá được 33
gián đoạn bước nhảy jump discontinuity Gián đoạn mà hai giới hạn một phía tồn tại nhưng khác nhau 33
gián đoạn vô cực infinite discontinuity Gián đoạn mà một giới hạn một phía là \(+\infty\) hay \(-\infty\) 33
giao intersection \(A \cap B\): tập các phần tử thuộc cả \(A\) lẫn \(B\) 19
giới hạn limit Giá trị mà một dãy hay một hàm tiến tới gần tùy ý; định nghĩa chặt chẽ ở Phần IV 11
giới hạn một phía one-sided limit Giới hạn khi \(x\) tiến tới \(a\) chỉ từ bên phải (\(x \to a^+\)) hoặc chỉ từ bên trái (\(x \to a^-\)) 31
giới hạn tại vô cực limit at infinity \(\lim_{x \to +\infty} f(x) = L\): với mọi \(\varepsilon > 0\) có \(M\) sao cho \(x > M\) kéo theo \(\lvert f(x) - L \rvert < \varepsilon\) 32
giới hạn vô cực infinite limit \(\lim_{x \to a} f(x) = +\infty\): \(f(x)\) lớn tùy ý khi \(x\) đủ gần \(a\); tương tự với \(-\infty\) 31

H

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
hạ gradient gradient descent Phép lặp \(p_{k+1} = p_k - \eta \nabla f(p_k)\): mỗi bước đi ngược gradient để làm nhỏ \(f\) 56
hàm function Quan hệ \(f \subseteq A \times B\) mà mỗi phần tử của \(A\) ứng với đúng một phần tử của \(B\) 20
hàm afin affine function Hàm dạng \(mx + b\); chữ "tuyến tính" theo nghĩa chặt chỉ dành cho trường hợp \(b = 0\) 27
hàm băm hash function Hàm biến mọi chuỗi ký tự thành một chuỗi có độ dài cố định, được thiết kế để rất khó tìm đầu vào từ đầu ra 25
hàm bậc hai quadratic function Hàm \(f(x) = ax^2 + bx + c\) với \(a \neq 0\); đồ thị là một parabol 28
hàm chẵn even function Hàm có \(f(-x) = f(x)\) với mọi \(x\) trong một miền xác định đối xứng qua 0 22
hàm đồng nhất identity function \(\mathrm{id}_A(x) = x\): hàm không làm thay đổi gì 24
hàm giảm decreasing function Hàm mà \(x_1 < x_2\) kéo theo \(f(x_1) > f(x_2)\); sách giáo khoa gọi là nghịch biến 22
hàm hai biến function of two variables Hàm gán cho mỗi cặp \((x; y)\) trong miền một số \(f(x; y)\), như độ cao của một địa hình 56
hàm hằng constant function Hàm cho cùng một đầu ra với mọi đầu vào: \(f(x) = b\) 27
hàm hợp composite function \((g \circ f)(x) = g(f(x))\), đọc "g hợp f": làm \(f\) trước rồi làm \(g\) 24
hàm kích hoạt activation function Hàm phi tuyến áp lên từng thành phần sau một biến đổi tuyến tính trong mỗi tầng của mạng nơ-ron 51
hàm làm tròn xuống floor function \(\lfloor x \rfloor\): số nguyên lớn nhất không vượt quá \(x\) 22
hàm lẻ odd function Hàm có \(f(-x) = -f(x)\) với mọi \(x\) trong một miền xác định đối xứng qua 0 22
hàm lõm concave function Hàm mà mọi dây cung nối hai điểm của đồ thị nằm không trên đồ thị; \(u\) lõm khi và chỉ khi \(-u\) lồi 57
hàm lồi convex function Hàm mà mọi dây cung nối hai điểm của đồ thị không nằm dưới đồ thị; với hàm có đạo hàm bậc hai, điều ấy tương đương \(f'' \geq 0\) 36
hàm mật độ probability density function Hàm \(f \geq 0\) có tổng diện tích dưới đồ thị bằng 1, với \(P(a \leq X \leq b) = \int_a^b f(x)\,dx\) 46
hàm mất mát loss function Hàm \(L(\theta)\) đo mức sai của mô hình trên dữ liệu; học là tìm tham số làm nó nhỏ 59
hàm mũ exponential function Hàm \(x \mapsto r^x\) với \(r > 0\), \(r \neq 1\), xác định trên \(\mathbb{R}\) 29
hàm mục tiêu objective function Hàm cần làm lớn nhất hay nhỏ nhất trong một bài toán tối ưu 56
hàm ngược inverse function \(f^{-1}\): hàm \(g\) với \(g(f(a)) = a\) và \(f(g(b)) = b\); tồn tại khi và chỉ khi \(f\) là song ánh 20
hàm softmax softmax function \(p_i = \frac{e^{z_i}}{\sum_j e^{z_j}}\): biến các điểm số thành một phân phối xác suất, không đổi khi cộng cùng một số vào mọi điểm 59
hàm số function Quy tắc gán cho mỗi số trong một tập số đúng một số 15
hàm tăng increasing function Hàm mà \(x_1 < x_2\) kéo theo \(f(x_1) < f(x_2)\); sách giáo khoa gọi là đồng biến 22
hàm tích lũy accumulation function \(A(x) = \int_a^x f(t)\,dt\): diện tích có dấu dưới đồ thị từ \(a\) tới \(x\) 38
hàm tuần hoàn periodic function Hàm có một số \(T > 0\) với \(f(x + T) = f(x)\) với mọi \(x\) 30
hàm tuyến tính linear function (Phần III) hàm \(f(x) = mx + b\), có đồ thị là một đường thẳng; theo nghĩa chặt của đại số tuyến tính, chỉ các hàm \(mx\) 27
hàm tự ngược involution Hàm là hàm ngược của chính nó: \(f \circ f = \mathrm{id}\), như \(5 - x\) hay \(\frac1x\) 25
hàm từng khúc piecewise function Hàm cho bằng những công thức khác nhau trên những phần khác nhau của miền xác định 22
hạng rank Số chiều của tập ảnh của một ma trận, tức của bao tuyến tính các cột 54
hạt nhân kernel \(\ker A = \{x : Ax = 0\}\): các đầu vào bị ép về 0, tức phần thông tin bị mất 54
hằng đẳng thức identity Đẳng thức đúng với mọi giá trị của các biến 2
hằng đúng tautology Mệnh đề ghép đúng ở mọi dòng của bảng chân trị, như \(P \lor \lnot P\) 14
hậu nghiệm posterior \(P(H \mid E)\): xác suất của giả thuyết sau khi thấy bằng chứng 43
hệ ghi số theo vị trí positional notation Cách ghi số trong đó giá trị của một chữ số phụ thuộc vào cột nó đứng 4
hệ nhị phân binary system Hệ ghi số theo vị trí chỉ dùng hai chữ số 0 và 1 1
hệ phương trình system of equations Nhiều phương trình phải thỏa cùng lúc; tập nghiệm là giao các tập nghiệm 26
hệ quả corollary Kết quả suy ra khá trực tiếp từ một kết quả vừa chứng minh 1
hệ số góc slope \(m = \frac{\Delta y}{\Delta x}\): độ tăng của đầu ra trên mỗi đơn vị đầu vào, như nhau dọc một đường thẳng 27
hệ số nhị thức binomial coefficient Số \(\binom nk\), hệ số của \(x^k y^{n - k}\) khi khai triển \((x + y)^n\) 40
hệ số tương quan correlation coefficient \(r = \frac{c_{xy}}{s_x s_y}\): trung bình tích các điểm z, luôn nằm giữa \(-1\) và \(1\) 47
hệ tiên đề Zermelo-Fraenkel Zermelo-Fraenkel set theory Hệ tiên đề phổ biến nhất để xây dựng lý thuyết tập hợp 19
hệ tọa độ coordinate system Hai trục số vuông góc cắt nhau tại gốc, dùng chung một đơn vị, gán cho mỗi điểm của mặt phẳng một cặp số 23
hệ thập phân decimal system Hệ ghi số theo vị trí với cơ số 10 4
hiệp phương sai covariance \(\mathrm{Cov}(X, Y) = E[(X - \mu)(Y - \nu)]\); với dữ liệu, trung bình tích các độ lệch \((x_i - \bar x)(y_i - \bar y)\) 47
hiệu difference Kết quả của phép trừ 2
hiệu của hai tập hợp set difference \(A \setminus B\): tập các phần tử thuộc \(A\) mà không thuộc \(B\) 19
hiệu chỉnh Bonferroni Bonferroni correction Khi làm \(m\) phép thử, dùng ngưỡng \(\frac{\alpha}{m}\) cho mỗi phép thử để xác suất có ít nhất một dương tính giả không vượt \(\alpha\) 48
hình chiếu projection Hình chiếu của \(a\) lên \(b\): \(\frac{a \cdot b}{\lvert b \rvert^2} b\), điểm gần \(a\) nhất trên đường thẳng chứa \(b\) 49
hoàn thành bình phương completing the square Viết \(x^2 + bx\) thành \(\left(x + \frac{b}{2}\right)^2 - \frac{b^2}{4}\): ghép một hình vuông thiếu một góc 28
hoán vị permutation Một cách xếp \(n\) đối tượng khác nhau thành hàng; có \(n!\) hoán vị 40
hoành độ x-coordinate Số thứ nhất \(x\) trong tọa độ \((x; y)\) của một điểm 23
hoặc loại trừ exclusive or "Hoặc ... hoặc ..., nhưng không cả hai"; khác "hoặc" bao hàm của phép tuyển 14
học máy machine learning Xây chương trình bằng cách điều chỉnh tham số của một hàm cho khớp với dữ liệu, thay vì viết ra từng quy tắc 59
hồi quy về giá trị trung bình regression to the mean Khi \(\lvert r \rvert < 1\), giá trị dự đoán gần trung bình hơn (tính bằng điểm z) giá trị dùng để dự đoán: \(\hat z_y = r z_x\) 47
hối tiếc regret \(r(a, s) = \max_{a'} x(a', s) - x(a, s)\): khoảng cách từ kết quả của hành động đã chọn tới kết quả tốt nhất trong cùng trạng thái 57
hội tụ converge (Một dãy) có giới hạn 24
hội tụ theo xác suất convergence in probability \(Y_n\) hội tụ theo xác suất về \(c\) nếu với mọi \(\varepsilon > 0\), \(P(\lvert Y_n - c \rvert \geq \varepsilon) \to 0\) 45
hợp union \(A \cup B\): tập các phần tử thuộc \(A\) hoặc thuộc \(B\) 19
hợp hàm function composition Phép ghép hai hàm thành hàm hợp \(g \circ f\): làm \(f\) trước rồi làm \(g\) 24
hợp lực resultant force Lực duy nhất có cùng tác dụng như nhiều lực đồng thời; là tổng của các vector lực 49
hợp số composite number Số tự nhiên lớn hơn 1 không phải số nguyên tố 8
hướng riêng eigendirection Đường thẳng qua gốc gồm các bội của một vector riêng; biến đổi giữ nguyên nó, chỉ kéo giãn hay lật 55
hữu dụng kỳ vọng expected utility \(EU(a) = \sum_s P(s)\,u(x(a, s))\); tiêu chí của Bernoulli là chọn hành động có hữu dụng kỳ vọng lớn nhất 57

K

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
kết luận conclusion Mệnh đề \(Q\) trong phép kéo theo \(P \Rightarrow Q\) 14
kiểm chứng verification Việc kiểm tra xem một kết quả hay một khẳng định có đúng không 1
kiểm tra vét cạn exhaustive check Chứng minh bằng cách kiểm tra lần lượt mọi trường hợp của một miền hữu hạn 2
ký hiệu khoa học scientific notation Cách viết số dương thành \(m \times 10^k\) với \(1 \leq m < 10\) và \(k\) nguyên 2
ký hiệu tổng summation notation \(\sum_{k=1}^{n} a_k = a_1 + a_2 + \dots + a_n\) 37
kỳ vọng expected value \(E[X] = \sum_\omega X(\omega)\,p(\omega)\): trung bình có trọng số của các giá trị, điểm cân bằng của phân phối 41
khả nghịch invertible (Một biến đổi) không đưa hai đầu vào khác nhau tới cùng một đầu ra, nên tháo ngược được 6
khả tích integrable \(f\) khả tích trên \([a; b]\) nếu các tổng Riemann dồn về cùng một số khi chia nhỏ dần, dù chọn điểm thế nào 37
khả vi differentiable Hàm \(f\) khả vi tại \(a\) nếu đạo hàm \(f'(a)\) tồn tại và là một số thực; khả vi thì liên tục, nhưng không ngược lại 34
khách sạn Hilbert Hilbert's hotel Khách sạn tưởng tượng có vô hạn phòng đều có khách mà vẫn nhận thêm khách bằng cách dời phòng 21
khai triển theo hàng đầu first-row expansion Cách tính định thức \(3 \times 3\): mỗi phần tử của hàng đầu nhân với định thức \(2 \times 2\) còn lại khi xóa hàng và cột chứa nó, với dấu cộng, trừ, cộng 53
khoảng interval Tập mọi số nằm giữa hai số \(a < b\); ngoặc vuông lấy đầu mút, ngoặc tròn bỏ đầu mút 11
khoảng mở open interval Khoảng bỏ cả hai đầu mút, \((a; b)\) 11
không đếm được uncountable (Tập) vô hạn mà không cùng số lượng với \(\mathbb{N}\), như \(\mathbb{R}\) 21
không gian con subspace Tập con chứa vector không, đóng với phép cộng và phép nhân với vô hướng, như một đường thẳng hay mặt phẳng qua gốc 50
không gian mẫu sample space Tập \(\Omega\) mọi kết quả có thể của một phép thử: các thế giới khả dĩ 41
không gian vector vector space Tập có phép cộng và phép nhân với vô hướng thỏa tám tiên đề, như \(\mathbb{R}^n\), các mũi tên, các hàm số 49
không gian xác suất hữu hạn finite probability space Tập hữu hạn \(\Omega\) cùng các trọng số không âm có tổng bằng 1; xác suất của một biến cố là tổng trọng số trong nó 41
không xác định undefined (Một biểu thức) không chỉ ra một số nào, như \(7 : 0\) 2
khử Gauss Gaussian elimination Giải hệ tuyến tính bằng các phép biến đổi hàng, loại dần từng ẩn tới dạng bậc thang rồi thế ngược 54

L

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
lãi đơn simple interest Lãi chỉ tính trên tiền gốc ban đầu; số tiền theo thời gian là một cấp số cộng 29
lãi kép compound interest Lãi được nhập vào gốc để kỳ sau cũng sinh lãi; số tiền theo thời gian là một cấp số nhân 29
lan truyền ngược backpropagation Tính gradient của hàm mất mát theo mọi tham số bằng quy tắc hợp, từ tầng cuối ngược về tầng đầu 59
lập luận đường chéo diagonal argument Dựng một đối tượng khác đối tượng thứ \(n\) của danh sách ở vị trí thứ \(n\), nên khác mọi đối tượng trong danh sách 21
lập luận vòng quanh circular reasoning Lập luận lấy chính điều cần chứng minh, có khi dưới tên khác, làm lý do 16
liên tục continuous (Hàm) liên tục tại \(a\) khi \(\lim_{x \to a} f(x) = f(a)\); liên tục trên một khoảng khi liên tục tại mọi điểm của nó; danh từ: tính liên tục (continuity) 15
logarit logarithm \(\log_b x\) là số mũ \(y\) với \(b^y = x\) (với \(b > 0\), \(b \neq 1\), \(x > 0\)) 13
logarit tự nhiên natural logarithm Logarit cơ số \(e\), viết \(\ln x\) 29
logarit thập phân common logarithm Logarit cơ số 10, viết \(\log x\) hoặc \(\lg x\) 13
lợi thế nhà cái house edge Phần tiền cược mà người chơi mất trung bình mỗi ván, tức kỳ vọng thua trên một đồng cược 45
lớp tương đương equivalence class Nhóm gồm mọi đối tượng tương đương với một đối tượng cho trước 3
luật De Morgan De Morgan's laws \(\lnot(P \land Q)\) tương đương \(\lnot P \lor \lnot Q\); \(\lnot(P \lor Q)\) tương đương \(\lnot P \land \lnot Q\) 14
luật giản ước cancellation law Nếu \(a + x = a + y\) thì \(x = y\) (tương tự với phép nhân khi \(a \neq 0\)) 6
luật số lớn law of large numbers Trung bình của nhiều lần lặp độc lập tiến về kỳ vọng; tần suất tiến về xác suất 44
luật số lớn mạnh strong law of large numbers Với xác suất 1, dãy trung bình mẫu của một dãy vô hạn lần thử hội tụ về \(\mu\) 45
luật số lớn yếu weak law of large numbers Với mọi \(\varepsilon > 0\): \(P(\lvert \bar X_n - \mu \rvert \geq \varepsilon) \to 0\) khi \(n \to \infty\) 45
lùi vô hạn infinite descent Phản chứng bằng cách từ một nghiệm tạo ra nghiệm nhỏ hơn mãi, điều không thể với số tự nhiên 17
lũy thừa power \(a^n\) là tích của \(n\) thừa số cùng bằng \(a\); \(a\) là cơ số, \(n\) là số mũ 4
lượng giác trigonometry Phần toán học về các hàm sin, côsin, tang; gốc là đường tròn. Tên Hán Việt nghĩa đen là đo góc, tên tiếng Anh nghĩa đen là đo tam giác 30
lượng từ quantifier Ký hiệu \(\forall\) hoặc \(\exists\), đóng một vị từ thành mệnh đề 15
lượng từ "tồn tại" existential quantifier \(\exists x\, P(x)\): có ít nhất một giá trị \(a\) trong miền làm \(P(a)\) đúng 15
lượng từ "với mọi" universal quantifier \(\forall x\, P(x)\): \(P(a)\) đúng với mọi giá trị \(a\) trong miền của biến 15
lý thuyết trò chơi game theory Ngành nghiên cứu những tình huống mà kết quả của mỗi người phụ thuộc vào lựa chọn của nhiều người 58

M

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
ma trận matrix Bảng số \(m\) hàng, \(n\) cột; cột thứ \(j\) ghi ảnh của \(e_j\) qua một biến đổi tuyến tính \(\mathbb{R}^n \to \mathbb{R}^m\) 5
ma trận chuyển transition matrix Ma trận của một chuỗi Markov: cột thứ \(j\) là phân phối của bước sau khi đang ở trạng thái \(j\) 55
ma trận đối xứng symmetric matrix Ma trận vuông có phần tử ở hàng \(i\), cột \(j\) bằng phần tử ở hàng \(j\), cột \(i\); có trị riêng thực và các hướng riêng vuông góc 55
ma trận đơn vị identity matrix \(I_n\): ma trận của hàm đồng nhất trên \(\mathbb{R}^n\), có số 1 trên đường chéo chính và số 0 ở mọi chỗ khác; \(AI = IA = A\) 52
ma trận đường chéo diagonal matrix Ma trận vuông chỉ có thể khác 0 trên đường chéo chính; kéo giãn từng trục theo một hệ số 55
ma trận hệ số coefficient matrix Ma trận \(A = (a_{ij})\) của hệ \(Ax = b\), với \(a_{ij}\) là hệ số của ẩn \(x_j\) trong phương trình thứ \(i\) 54
ma trận không zero matrix Ma trận có mọi phần tử bằng 0, ghi biến đổi đưa mọi vector về vector không 52
ma trận nghịch đảo inverse matrix \(A^{-1}\): ma trận với \(AA^{-1} = A^{-1}A = I\); ma trận của phép ngược của \(T_A\), tồn tại khi và chỉ khi \(\det A \neq 0\) 52
ma trận suy biến singular matrix Ma trận vuông có định thức bằng 0; biến đổi của nó ép không gian vào một đường thẳng, một mặt phẳng hay một điểm 53
ma trận vuông square matrix Ma trận có số hàng bằng số cột 51
mạng nơ-ron neural network Hàm được xây bằng hợp của nhiều tầng hàm đơn giản, nền của nhiều hệ thống trí tuệ nhân tạo 24
mặt phẳng tọa độ coordinate plane Mặt phẳng đã gắn một hệ tọa độ, viết \(Oxy\) 23
mật mã dịch chữ shift cipher Mã hóa bằng cách thay mỗi chữ cái bằng chữ cái cách nó một số vị trí cố định, quay vòng 6
mẫu sample Kết quả \(X_1, \dots, X_n\) của \(n\) lần lặp một phép thử; \(n\) là cỡ mẫu 45
mẫu hình pattern Sự lặp lại quan sát được trong một số trường hợp, chưa phải quy luật đã chứng minh 1
mẫu số denominator Số \(b\) trong phân số \(\frac{a}{b}\): đơn vị được chia thành \(b\) phần bằng nhau 2
mệnh đề proposition Phát biểu có giá trị đúng hoặc sai; trong sách còn dùng để gọi một kết quả đã chứng minh 1
mệnh đề đảo converse Mệnh đề \(Q \Rightarrow P\) của phép kéo theo \(P \Rightarrow Q\); không tương đương với nó 14
mệnh đề phản đảo contrapositive Mệnh đề \(\lnot Q \Rightarrow \lnot P\); tương đương logic với \(P \Rightarrow Q\) 14
miền của biến domain of discourse Nhóm các giá trị mà biến của một vị từ được phép nhận 15
miền chấp nhận được feasible region Tập các lựa chọn thỏa mọi ràng buộc; trong quy hoạch tuyến tính là một đa giác lồi 56
miền xác định domain Tập \(A\) trong hàm \(f: A \to B\) 20
miền xác định tự nhiên natural domain Tập mọi số thực làm công thức của một hàm số có nghĩa; sách giáo khoa gọi là tập xác định 22
mô hình hóa modeling Dùng một cấu trúc toán học để mô tả một phần của thế giới, kèm việc kiểm tra mô tả ấy 1
mô hình ngôn ngữ language model Mô hình cho một phân phối xác suất trên mẩu văn bản (token) tiếp theo, dựa trên đoạn văn bản đã có 48
môđun modulus Số \(n\) trong đồng dư theo môđun \(n\) 8
mức ý nghĩa significance level Ngưỡng \(\alpha\) chọn trước (thường \(0{,}05\)); kết quả có ý nghĩa thống kê nếu \(p \leq \alpha\) 48

N

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
nội suy interpolation Đoán giá trị của một hàm ở giữa các điểm đã biết; luôn là một giả định 22
nội suy tuyến tính linear interpolation Đoán giá trị giữa hai điểm đã biết bằng đường thẳng nối chúng 27
ngại rủi ro risk-averse (Người quyết định) thích nhận chắc chắn giá trị kỳ vọng hơn là chịu rủi ro quanh nó; ứng với độ hữu dụng lõm 57
ngoại suy extrapolation Kéo dài một quy luật ra ngoài khoảng đã có số liệu để đoán 27
ngụy biện bỏ qua tỉ lệ nền base rate fallacy Đánh giá \(P(H \mid E)\) mà quên tiên nghiệm \(P(H)\), như coi một bệnh hiếm là không hiếm 43
ngụy biện con bạc gambler's fallacy Niềm tin sai rằng các lần thử độc lập phải "cân bằng lại" một chuỗi kết quả trước đó 42
ngụy biện công tố viên prosecutor's fallacy Nhầm \(P(\text{bằng chứng} \mid \text{vô tội})\) với \(P(\text{vô tội} \mid \text{bằng chứng})\) 43
nguyên hàm antiderivative \(F\) là nguyên hàm của \(f\) trên một khoảng nếu \(F' = f\) trên khoảng ấy; hai nguyên hàm sai khác một hằng số 38
nguyên lý bàng quan indifference principle Trong cân bằng hỗn hợp, mỗi người trộn sao cho các chiến lược người kia dùng cho cùng lợi ích kỳ vọng 58
nguyên lý bao hàm và loại trừ inclusion-exclusion principle Đếm hợp của các tập bằng cách cộng số phần tử từng tập rồi trừ phần đếm trùng 19
nguyên lý chuồng bồ câu pigeonhole principle Xếp \(n + 1\) vật vào \(n\) hộp thì có hộp chứa ít nhất 2 vật; \(kn + 1\) vật thì có hộp chứa ít nhất \(k + 1\) vật 3
nguyên lý giữ luật principle of permanence Khi mở rộng một hệ thống số, đòi hỏi các luật tính toán cũ vẫn còn đúng 7
nguyên lý sắp thứ tự tốt well-ordering principle Mỗi nhóm khác rỗng các số tự nhiên có một số nhỏ nhất 18
nghịch lý đống cát sorites paradox Nghịch lý sinh ra khi coi quan hệ "gần như nhau" là bắc cầu 3
nghịch lý Russell Russell's paradox "Tập mọi tập không chứa chính mình" dẫn tới mâu thuẫn, nên không phải tính chất nào cũng tạo ra một tập 19
nghịch lý Simpson Simpson's paradox Một so sánh đúng trong từng nhóm lại bị đảo ngược khi gộp các nhóm 10
nghịch lý St. Petersburg St. Petersburg paradox Trò chơi có kỳ vọng tiền thưởng vô hạn mà hầu như không ai chịu trả nhiều tiền để chơi 44
nghịch lý Zeno Zeno's paradox Lập luận cổ rằng không ai đi hết một quãng đường vì phải qua vô số chặng; tổng vô hạn cho thấy vô số chặng có tổng hữu hạn 31
nghiệm solution Giá trị của ẩn làm một phương trình (hay bất phương trình) trở thành đúng 2
nghiệm kép double root Nghiệm duy nhất \(-\frac{b}{2a}\) của phương trình bậc hai khi biệt thức bằng 0 28
nghiệm ngoại lai extraneous solution Nghiệm của phương trình hệ quả mà không là nghiệm của phương trình ban đầu 26
nhân quả ngược reverse causation Chiều nhân quả thật ngược với chiều được giả định: \(Y\) gây ra \(X\) chứ không phải \(X\) gây ra \(Y\) 47
nhân tử Lagrange Lagrange multiplier Số \(\lambda\) với \(\nabla f = \lambda \nabla g\) tại điểm tối ưu có ràng buộc \(g = c\); là giá của thêm một đơn vị nguồn lực 56
nhị thức Newton binomial theorem \((x + y)^n = \sum_{k=0}^{n} \binom nk x^k y^{n - k}\) 40
nhiệt độ temperature (Trong mô hình ngôn ngữ) số \(T > 0\) chia các điểm số trước softmax: nhỏ thì phân phối nhọn, lớn thì phân phối phẳng 59
nhóm đối chứng control group Nhóm không nhận can thiệp (hay nhận viên giả) trong một thí nghiệm, dùng để so sánh 47

P

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
parabol parabola Đồ thị của \(y = x^2\), cùng những đường có được từ nó bằng tịnh tiến và co giãn 23
phản ứng tốt nhất best response Chiến lược cho lợi ích lớn nhất khi các người chơi khác đã chọn chiến lược cho trước 58
phản ví dụ counterexample Một trường hợp cụ thể làm một khẳng định "với mọi" trở thành sai 1
phân biệt distinction Nhận ra đối tượng này không phải đối tượng kia 3
phần bù complement \(\overline{A}\): tập các phần tử của tập vũ trụ không thuộc \(A\) 19
phần bù rủi ro risk premium \(E[X] - c\) với \(c\) là tương đương chắc chắn: số tiền kỳ vọng sẵn lòng bỏ đi để thoát khỏi rủi ro 57
phần dư residual \(e_i = y_i - \hat y_i\): độ lệch có dấu theo chiều đứng từ đường dự đoán tới điểm dữ liệu 47
phân hoạch partition Cách chia một nhóm thành các nhóm con khác rỗng sao cho mỗi đối tượng nằm trong đúng một nhóm con; với một đoạn (Chương 37): chia thành các đoạn con kề nhau, phân hoạch đều khi chúng dài bằng nhau 3
phân kỳ diverge (Một dãy) không có giới hạn 31
phần nguyên integer part Phần đứng trước dấu phẩy của một số thập phân không âm 11
phân phối distribution (Của một biến ngẫu nhiên \(X\)) bảng các giá trị của \(X\) cùng xác suất \(P(X = x)\) của chúng 44
phân phối Bernoulli Bernoulli distribution Phân phối của một biến chỉ nhận giá trị 1 (xác suất \(p\)) và 0 (xác suất \(1 - p\)) 44
phân phối chuẩn normal distribution \(N(\mu, \sigma^2)\): phân phối có mật độ \(\frac{1}{\sigma\sqrt{2\pi}} e^{-\frac{(x - \mu)^2}{2\sigma^2}}\), hình chuông, kỳ vọng \(\mu\), phương sai \(\sigma^2\) 38
phân phối chuẩn tắc standard normal distribution Phân phối chuẩn \(N(0, 1)\), với mật độ \(\varphi(z) = \frac{1}{\sqrt{2\pi}} e^{-z^2/2}\) 46
phân phối dừng stationary distribution Phân phối không đổi qua một bước của chuỗi Markov: vector riêng của ma trận chuyển ứng với trị riêng 1, chuẩn hóa thành xác suất 55
phân phối đều uniform distribution Xác suất gán cùng một trọng số cho mọi kết quả; trên \(\Omega\) hữu hạn cho \(P(A) = \frac{\lvert A \rvert}{\lvert \Omega \rvert}\) 41
phân phối hình học geometric distribution Phân phối của số phép thử tới lần thành công đầu tiên: \(P(T = k) = (1 - p)^{k - 1}p\), kỳ vọng \(\frac1p\) 44
phân phối lệch skewed distribution Phân phối không cân đối, một đuôi dài hơn đuôi kia, như khi đại lượng là tích của nhiều yếu tố 46
phân phối nhị thức binomial distribution Phân phối của số lần thành công trong \(n\) phép thử độc lập: \(P(X = k) = \binom nk p^k (1 - p)^{n - k}\) 44
phân rã mũ exponential decay Quy luật \(c \cdot r^x\) với \(c > 0\), \(0 < r < 1\): sau mỗi đơn vị thời gian nhân với cùng một số nhỏ hơn 1 29
phân số fraction Cặp số nguyên \(\frac{a}{b}\) với \(b \neq 0\), là đáp án của \(b \cdot x = a\); \(\frac{a}{b} = \frac{c}{d}\) khi \(ad = bc\) 2
phân số tối giản irreducible fraction Phân số có mẫu dương, tử và mẫu không có ước chung nào lớn hơn 1 10
phân tích ra thừa số nguyên tố prime factorization Viết một số thành tích các số nguyên tố, như \(360 = 2^3 \cdot 3^2 \cdot 5\) 8
phần tử element Đối tượng nằm trong một tập hợp; viết \(x \in A\) 3
phần tử của ma trận matrix entry Số \(a_{ij}\) ở hàng \(i\), cột \(j\) của ma trận \(A\) 52
phần tử trung hòa identity element Số không làm thay đổi số khác khi thực hiện phép toán: 0 với phép cộng, 1 với phép nhân 5
phần trăm percent \(p\%\) là phân số \(\frac{p}{100}\) 10
phép biến đổi hàng row operation Một trong ba phép: đổi chỗ hai phương trình, nhân một phương trình với số khác 0, cộng vào một phương trình một bội của phương trình khác; đều tháo ngược được nên giữ tập nghiệm 54
phép co giãn scaling Biến đổi tuyến tính kéo mỗi trục theo một hệ số: ma trận \(\begin{pmatrix} k_1 & 0 \\ 0 & k_2 \end{pmatrix}\) 50
phép cộng addition Phép toán cho số lượng của nhóm gộp từ hai nhóm không có phần tử chung 1
phép chia division Phép tháo ngược của phép nhân: \(a : b\) là số \(x\) với \(b \cdot x = a\) 2
phép chiếu projection Biến đổi đưa mỗi điểm tới hình chiếu của nó lên một đường thẳng hay mặt phẳng, như \((x; y) \mapsto (x; 0)\); làm mất thông tin 51
phép hội conjunction \(P \land Q\) ("\(P\) và \(Q\)"): đúng khi cả \(P\) và \(Q\) đều đúng 14
phép kéo theo implication \(P \Rightarrow Q\) ("nếu \(P\) thì \(Q\)"): chỉ sai khi \(P\) đúng mà \(Q\) sai 14
phép lặp iteration Áp dụng một hàm nhiều lần liên tiếp: \(x_{n+1} = f(x_n)\) 24
phép ngược inverse Biến đổi đưa mỗi đầu ra của một biến đổi khả nghịch về đúng đầu vào đã sinh ra nó 6
phép nhân multiplication Phép toán cho số ô của một lưới có số hàng và số cột cho trước 2
phép phản chiếu reflection Biến đổi đưa mỗi điểm tới điểm đối xứng qua một đường thẳng, như \((x; y) \mapsto (y; x)\) qua \(y = x\) 51
phép quay rotation Xoay mọi điểm của mặt phẳng quanh một điểm cố định cùng một góc; giữ nguyên khoảng cách 30
phép tịnh tiến translation Dời mọi điểm của một hình cùng một đoạn theo cùng một hướng 23
phép tuyển disjunction \(P \lor Q\) ("\(P\) hoặc \(Q\)"): đúng khi ít nhất một trong hai mệnh đề đúng 14
phép tương đương biconditional \(P \Leftrightarrow Q\) ("\(P\) khi và chỉ khi \(Q\)"): đúng khi \(P\), \(Q\) cùng đúng hoặc cùng sai 14
phép thử chín casting out nines Kiểm tra phép tính bằng cách so sánh số dư khi chia cho 9, tính qua tổng các chữ số 8
phép thử đường thẳng đứng vertical line test Một tập điểm là đồ thị của một hàm khi và chỉ khi mỗi đường thẳng đứng cắt nó tại nhiều nhất một điểm 23
phép thử đường thẳng nằm ngang horizontal line test Một hàm số là đơn ánh khi và chỉ khi mỗi đường thẳng nằm ngang cắt đồ thị của nó tại nhiều nhất một điểm 25
phép trừ subtraction Phép tháo ngược của phép cộng: \(a - b\) là số \(x\) với \(b + x = a\) 4
phép trượt shear Biến đổi \(\begin{pmatrix} 1 & k \\ 0 & 1 \end{pmatrix}\): giữ trục ngang, đẩy mỗi điểm sang ngang tỉ lệ với độ cao 51
phủ định negation \(\lnot P\) (sách giáo khoa viết \(\overline{P}\)): đúng khi \(P\) sai, sai khi \(P\) đúng 14
phụ thuộc tuyến tính linearly dependent (Các vector) có một tổ hợp không tầm thường bằng vector không; có một vector là tổ hợp của các vector kia 50
phương pháp bình phương nhỏ nhất least squares method Chọn mô hình làm tổng bình phương các phần dư nhỏ nhất 47
phương pháp cộng elimination method Giải hệ bằng cách cộng hay trừ các phương trình để triệt tiêu một ẩn 26
phương pháp chia đôi bisection method Tìm nghiệm bằng cách chia đôi liên tiếp đoạn mà hàm đổi dấu ở hai đầu; sai số giảm một nửa mỗi bước 33
phương pháp Euler Euler's method \(y_{n+1} = y_n + h\,f(t_n, y_n)\): giải gần đúng \(y' = f(t, y)\) bằng cách đi từng bước theo tiếp tuyến 39
phương pháp Monte Carlo Monte Carlo method Tính một con số bằng trung bình của rất nhiều lần thử ngẫu nhiên mô phỏng; sai số giảm như \(\frac{1}{\sqrt n}\) 45
phương pháp sao và vạch stars and bars Đếm cách chia \(n\) vật giống nhau cho \(m\) người bằng cách xếp \(n\) sao và \(m - 1\) vạch: \(\binom{n + m - 1}{m - 1}\) cách 40
phương pháp thế substitution method Giải hệ bằng cách rút một ẩn từ một phương trình rồi thế vào phương trình kia 26
phương sai variance \(\mathrm{Var}(X) = E[(X - \mu)^2]\): kỳ vọng của bình phương độ lệch khỏi kỳ vọng 44
phương trình equation Đẳng thức chứa ẩn, như \(f(x) = g(x)\): một bộ lọc trên tập ứng viên 2
phương trình bậc hai quadratic equation Phương trình \(ax^2 + bx + c = 0\) với \(a \neq 0\) 28
phương trình đặc trưng characteristic equation \(\det(A - \lambda I) = 0\); nghiệm của nó là các trị riêng của \(A\) 55
phương trình hệ quả consequence equation Phương trình có tập nghiệm chứa tập nghiệm của phương trình ban đầu 26
phương trình tương đương equivalent equations Hai phương trình có cùng tập nghiệm trên cùng một miền 26
phương trình vi phân differential equation Phương trình nối một hàm chưa biết với đạo hàm của nó, như \(y' = ky\) 39

Q

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
quá khớp overfitting Mô hình khớp quá sát dữ liệu đã học, kể cả nhiễu, nên đoán kém trên dữ liệu mới 59
quan hệ relation Quy tắc cho biết mỗi cặp đối tượng có liên hệ đang xét với nhau hay không 3
quan hệ nhân quả causation Quan hệ trong đó thay đổi cái này làm thay đổi cái kia; tương quan không đủ để kết luận có quan hệ này 14
quan hệ tương đương equivalence relation Quan hệ có ba tính chất phản xạ, đối xứng và bắc cầu 3
quan hệ thứ tự order relation Quan hệ có ba tính chất phản xạ, phản đối xứng và bắc cầu, như \(\leq\) 3
quy hoạch tuyến tính linear programming Làm lớn nhất hay nhỏ nhất một hàm tuyến tính với các ràng buộc là bất đẳng thức tuyến tính; tối ưu nằm ở một đỉnh 56
quy nạp lùi backward induction Giải một cây quyết định từ lá về gốc: kỳ vọng ở nút may rủi, nhánh tốt nhất ở nút quyết định 57
quy nạp mạnh strong induction Quy nạp trong đó bước quy nạp được giả sử \(P(k)\) đúng với mọi \(k\) từ \(n_0\) tới \(n\) 18
quy nạp toán học mathematical induction Chứng minh \(P(n)\) với mọi \(n \geq n_0\) bằng bước cơ sở \(P(n_0)\) và bước quy nạp \(P(n) \Rightarrow P(n + 1)\) 4
quy tắc 68–95–99,7 68–95–99.7 rule Với phân phối chuẩn, khoảng 68%, 95%, 99,7% nằm trong một, hai, ba độ lệch chuẩn quanh kỳ vọng 46
quy tắc 70 rule of 70 Thời gian nhân đôi với lãi suất \(r\%\) xấp xỉ \(\frac{70}{r}\) khi \(r\) nhỏ 13
quy tắc cộng addition principle Số khả năng của các trường hợp loại trừ nhau bằng tổng số khả năng của từng trường hợp 40
quy tắc hợp chain rule \((f \circ g)'(x) = f'(g(x)) \cdot g'(x)\): tốc độ nhân với tốc độ; theo Leibniz, \(\frac{dy}{dx} = \frac{dy}{du} \cdot \frac{du}{dx}\) 35
quy tắc lũy thừa power rule \((x^n)' = nx^{n - 1}\) với \(n\) nguyên dương 35
quy tắc nhân multiplication principle Nếu mỗi đối tượng được tạo bởi \(k\) lựa chọn nối tiếp, lựa chọn thứ \(i\) luôn có \(n_i\) khả năng, thì có \(n_1 n_2 \cdots n_k\) đối tượng 5
quy tắc tích product rule \((fg)' = f'g + fg'\): hai dải của hình chữ nhật co giãn, bỏ góc nhỏ 35
quy tắc thương quotient rule \(\left(\frac fg\right)' = \frac{f'g - fg'}{g^2}\) khi \(g \neq 0\) 35
quy ước convention Lựa chọn do con người đặt ra, có thể chọn khác mà không đổi điều được nói tới 1

R

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
radian radian Đơn vị đo góc bằng độ dài cung mà góc chắn trên đường tròn đơn vị; \(\pi\) radian bằng \(180^\circ\) 30
ràng buộc constraint Điều kiện mà mọi lựa chọn phải thỏa trong một bài toán tối ưu, như \(g(x; y) = c\) hay một bất đẳng thức 50
rủi ro tuyệt đối absolute risk Xác suất xảy ra một biến cố xấu trong một nhóm 48
rủi ro tương đối relative risk Tỉ số giữa rủi ro tuyệt đối của hai nhóm 48

S

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
sai phân finite difference Hiệu \(y_{n+1} - y_n\) của hai giá trị liên tiếp trong một dãy đo tại những đầu vào cách đều 28
sai phân bậc hai second difference Sai phân của dãy các sai phân, \(y_{n+2} - 2y_{n+1} + y_n\); không đổi và khác 0 đúng khi quy luật là bậc hai 28
sàng Eratosthenes sieve of Eratosthenes Tìm số nguyên tố bằng cách lần lượt gạch đi bội của các số nguyên tố nhỏ 8
sin sine \(\sin t\): tung độ của điểm trên đường tròn đơn vị sau khi đi một cung dài \(t\) từ \((1; 0)\) 30
so sánh nhiều lần multiple comparisons Làm nhiều phép thử cùng lúc, khiến ít nhất một dương tính giả trở nên rất có khả năng 48
song ánh bijection Hàm vừa là đơn ánh vừa là toàn ánh 20
song đề tù nhân prisoner's dilemma Trò chơi mà mỗi người có chiến lược trội dẫn tới cân bằng tệ hơn một kết cục khác cho mọi người 58
số âm negative number Số nguyên nhỏ hơn 0, nằm bên trái 0 trên trục số 2
số bị chia dividend Số \(a\) trong phép chia \(a : b\) 4
số bị trừ minuend Số \(a\) trong phép trừ \(a - b\) 6
số chẵn even number Số nguyên chia hết cho 2 1
số chia divisor Số \(b\) trong phép chia \(a : b\) 6
số chiều dimension Số vector trong một cơ sở; mọi cơ sở của cùng một không gian có cùng số vector 49
số chính phương perfect square Số bằng một số nguyên nhân với chính nó 1
số dấu phẩy động floating-point number Cách máy tính lưu một số thực bằng hữu hạn chữ số nhị phân, nên thường chỉ là xấp xỉ 2
số dư remainder Phần còn lại khi chia một số cho một số khác mà không chia hết 3
số dương positive number Số lớn hơn 0 2
số đối opposite Số \(-a\) thỏa \(a + (-a) = 0\) 7
số e Euler's number \(e \approx 2{,}71828\), giới hạn của \(\left(1 + \frac1n\right)^n\) khi \(n\) lớn dần 13
số gia increment Cách gọi của sách giáo khoa cho lượng thay đổi \(\Delta x = h\) của biến số và \(\Delta y = f(a + h) - f(a)\) của hàm số 34
số hạng term Mỗi số được cộng trong một tổng 1
số hữu tỉ rational number Số viết được dưới dạng phân số; nhóm các số hữu tỉ ký hiệu là \(\mathbb{Q}\) 10
số La Mã Roman numerals Cách ghi số bằng các ký hiệu có giá trị cố định (I, V, X, L, C, D, M), không theo vị trí, không có số 0 1
số lẻ odd number Số nguyên không chia hết cho 2 1
số lượng cardinality Cái chung của mọi nhóm ghép cặp một-một được với nhau; với nhóm hữu hạn, đó là số phần tử 4
số mũ exponent Số \(n\) trong lũy thừa \(a^n\), cho biết có bao nhiêu thừa số bằng \(a\) 2
số nguyên integer Các số tự nhiên cùng các số âm \(-1, -2, -3, \dots\); tập \(\mathbb{Z}\) 1
số nguyên tố prime number Số tự nhiên lớn hơn 1 chỉ chia hết cho 1 và chính nó 1
số người cần điều trị number needed to treat \(\frac{1}{\text{mức giảm rủi ro tuyệt đối}}\): số người phải điều trị để tránh được một ca 48
số nghịch đảo reciprocal Số nghịch đảo của \(\frac{a}{b}\) (với \(a \neq 0\)) là \(\frac{b}{a}\); tích của chúng bằng 1 10
số phức complex number Số thuộc một hệ mở rộng các số thực, có chứa một số có bình phương bằng \(-1\); nằm ngoài phạm vi sách 7
số tự nhiên natural number Số lượng của một nhóm hữu hạn: \(0, 1, 2, 3, \dots\) 1
số thập phân hữu hạn terminating decimal Số thập phân dừng sau hữu hạn chữ số, như \(0{,}25\) 11
số thập phân vô hạn không tuần hoàn non-repeating decimal Số thập phân vô hạn không có khối chữ số nào lặp lại mãi; biểu diễn một số vô tỉ 11
số thập phân vô hạn tuần hoàn repeating decimal Số thập phân có một khối chữ số lặp lại mãi, như \(0{,}(27)\); biểu diễn một số hữu tỉ 11
số thực real number Số hữu tỉ hoặc số vô tỉ; mỗi số thực ứng với đúng một điểm trên trục số; nhóm các số thực ký hiệu là \(\mathbb{R}\) 2
số trừ subtrahend Số \(b\) trong phép trừ \(a - b\) 6
số vô tỉ irrational number Số thực không phải số hữu tỉ, như \(\sqrt{2}\) 11
sơ đồ cây tree diagram Hình vẽ các lựa chọn nối tiếp thành những nhánh tỏa ra; mỗi đường từ gốc tới ngọn là một khả năng 40
sơ đồ mạng nhện cobweb diagram Hình vẽ phép lặp bằng đường gấp khúc giữa đồ thị của hàm và đường \(y = x\) 24
sơ đồ nhân quả causal diagram Sơ đồ các đại lượng nối bằng mũi tên từ nguyên nhân tới kết quả 47
sơ đồ Venn Venn diagram Hình vẽ các tập bằng những vùng kín trong một hình chữ nhật 19
sức chứa carrying capacity Số \(K\) trong tăng trưởng logistic: mức mà đại lượng dồn về 39

T

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
tam giác bằng nhau congruent triangles Hai tam giác đặt chồng khít lên nhau được (sau khi dời, xoay hoặc lật) 3
tam giác Pascal Pascal's triangle Các số \(\binom nk\) xếp thành hàng; mỗi số, trừ các số 1 ở hai cạnh, bằng tổng hai số ngay phía trên nó 40
tang tangent \(\tan t = \frac{\sin t}{\cos t}\) khi \(\cos t \neq 0\); hệ số góc của đường thẳng làm góc \(t\) với trục hoành 30
tăng trưởng logistic logistic growth \(y' = ry\left(1 - \frac yK\right)\): gần như tăng trưởng mũ lúc đầu, rồi chững lại ở sức chứa \(K\) 39
tăng trưởng mũ exponential growth Quy luật \(c \cdot r^x\) với \(c > 0\), \(r > 1\): sau mỗi đơn vị thời gian nhân với cùng một số lớn hơn 1 29
tần suất relative frequency Tỉ lệ số lần một biến cố xảy ra trong \(n\) lần thử 41
tần suất tự nhiên natural frequency Cách trình bày xác suất bằng số người hay số lần trong một nhóm cụ thể, như 90 người trong 10.000 người 43
tập ảnh image \(f(A)\): tập các giá trị thật sự đạt được của hàm \(f\) 20
tập con subset \(A \subseteq B\) khi mọi phần tử của \(A\) đều thuộc \(B\) 19
tập con thực sự proper subset Tập con khác chính tập chứa nó 21
tập hợp set Đối tượng được xác định hoàn toàn bởi các phần tử của nó; thứ tự và sự lặp lại không có nghĩa 3
tập hữu hạn finite set Tập có \(n\) phần tử với một số tự nhiên \(n\) nào đó 19
tập lũy thừa power set \(\mathcal{P}(A)\): tập mọi tập con của \(A\) 19
tập nghiệm solution set Tập mọi nghiệm trên miền đang xét: \(\{x \in U \mid f(x) = g(x)\}\) 26
tập rỗng empty set Tập không có phần tử nào, viết \(\varnothing\); chỉ có một tập như thế 19
tập thương quotient set \(A/{\sim}\): tập các lớp tương đương của một quan hệ tương đương trên \(A\) 20
tập vô hạn infinite set Tập không hữu hạn, như \(\mathbb{N}\) 19
tập vũ trụ universal set Tập chứa mọi đối tượng đang bàn, được chọn trước cho từng bài toán 19
tỉ lệ cược odds \(O(H) = \frac{P(H)}{P(\overline{H})}\), thường viết \(P(H) : P(\overline{H})\) đã rút gọn, như \(1 : 99\) 43
tỉ lệ nền base rate Tỉ lệ của một tính chất (như có bệnh) trong cả nhóm đang xét, trước mọi bằng chứng riêng 43
tỉ lệ thuận directly proportional (Hai đại lượng) có tỉ số không đổi; các cặp giá trị nằm trên một đường thẳng qua gốc 10
tỉ lệ thức proportion Đẳng thức giữa hai tỉ số, như \(\frac{a}{b} = \frac{c}{d}\) 10
tỉ số ratio Thương của hai đại lượng, viết \(a : b\) hay \(\frac{a}{b}\) 10
tỉ số độ hợp lý likelihood ratio \(\frac{P(E \mid H)}{P(E \mid \overline{H})}\): bằng chứng dễ xuất hiện khi \(H\) đúng gấp bao nhiêu lần khi \(H\) sai 43
tỉ số vàng golden ratio \(\frac{1 + \sqrt5}{2} \approx 1{,}618\), nghiệm dương của \(p^2 = p + 1\) 24
tích product Kết quả của phép nhân 2
tích Descartes Cartesian product \(A \times B\): tập mọi cặp \((a; b)\) với \(a \in A\), \(b \in B\) 19
tích ma trận matrix product \(BA\): ma trận của hàm hợp "làm \(A\) rồi làm \(B\)", với \((BA)_{ij} = \sum_k b_{ik} a_{kj}\); chỉ có nghĩa khi số cột của \(B\) bằng số hàng của \(A\) 52
tích phân integral \(\int_a^b f(x)\,dx\): đích chung của các tổng Riemann khi chia nhỏ dần; với \(f \geq 0\) là diện tích dưới đồ thị 37
tích phân bất định indefinite integral \(\int f(x)\,dx = F(x) + C\): họ mọi nguyên hàm của \(f\), với hằng số \(C\) tùy ý 38
tích phân suy rộng improper integral Tích phân trên một khoảng không bị chặn, như \(\int_{-\infty}^{\infty}\): giới hạn của các tích phân trên những đoạn ngày càng dài 46
tích từng phần tử entrywise product Phép nhân các phần tử cùng vị trí của hai ma trận cùng cỡ; giao hoán, nên không ghi được hợp biến đổi 52
tích vô hướng dot product \(a \cdot b = a_1 b_1 + \dots + a_n b_n\); trong mặt phẳng bằng \(\lvert a \rvert \lvert b \rvert \cos\theta\) 49
tiên đề axiom Điều được chấp nhận làm điểm xuất phát của một lý thuyết, không chứng minh 1
tiên nghiệm prior Xác suất của một giả thuyết trước khi xét bằng chứng đang có 43
tiếp tuyến tangent line Đường thẳng mà các cát tuyến qua một điểm cố định của đồ thị dồn về khi điểm thứ hai tiến tới điểm ấy; chính xác (Chương 34): đường thẳng qua \((a; f(a))\) có hệ số góc \(f'(a)\) 31
tiếp tuyến đứng vertical tangent line Đường thẳng đứng \(x = a\), là tiếp tuyến khi \(f\) liên tục tại \(a\) và thương \(\frac{f(a + h) - f(a)}{h}\) dần về \(+\infty\) (hoặc về \(-\infty\)), như \(\sqrt[3]{x}\) tại 0 34
tiêu chí Kelly Kelly criterion Đặt tỉ lệ vốn làm lớn nhất tốc độ tăng logarit \(E[\ln(\text{hệ số nhân vốn})]\); với cược một ăn một thắng với xác suất \(p\) là \(f = 2p - 1\) 57
tiêu chí kỳ vọng expected value criterion Chọn hành động có kỳ vọng của kết quả lớn nhất 57
tiêu chí maximin maximin criterion Chọn hành động có kết quả xấu nhất tốt nhất; không cần xác suất 57
tiêu chí minimax hối tiếc minimax regret criterion Chọn hành động có hối tiếc lớn nhất nhỏ nhất; không cần xác suất 57
tính bắc cầu transitive Tính chất: nếu \(a \sim b\) và \(b \sim c\) thì \(a \sim c\) 3
tính đối xứng symmetric Tính chất: nếu \(a \sim b\) thì \(b \sim a\) 3
tính giao hoán commutativity Tính chất đổi chỗ hai số không làm thay đổi kết quả: \(a + b = b + a\), \(a \cdot b = b \cdot a\) 5
tính kết hợp associativity Tính chất đổi cách nhóm không làm thay đổi kết quả: \((a + b) + c = a + (b + c)\) 5
tính phản đối xứng antisymmetric Tính chất: nếu \(a \mathrel{R} b\) và \(b \mathrel{R} a\) thì \(a = b\) 20
tính phản xạ reflexive Tính chất: \(a \sim a\) với mọi \(a\) 3
tính phân phối distributivity Tính chất \(a(b + c) = ab + ac\) của phép nhân đối với phép cộng 2
tính tuyến tính linearity Tính chất biến tổng thành tổng và bội thành bội; với đạo hàm: \((f + g)' = f' + g'\), \((cf)' = cf'\) 35
tính tuyến tính của kỳ vọng linearity of expectation \(E[aX + bY + c] = a\,E[X] + b\,E[Y] + c\), đúng cả khi \(X\), \(Y\) không độc lập 44
tọa độ coordinates Cặp số \((x; y)\) chỉ vị trí của một điểm trong một hệ tọa độ 23
toàn ánh surjection Hàm mà mọi phần tử của đối miền đều là giá trị tại ít nhất một phần tử 20
toán học kiến thiết constructive mathematics Trường phái chỉ chấp nhận một câu "tồn tại" khi có cách xây dựng đối tượng ấy 17
token token Mẩu văn bản mà mô hình ngôn ngữ xử lý: một từ, một phần của từ hay một dấu câu 59
tổ hợp combination Một cách chọn \(k\) trong \(n\) đối tượng không kể thứ tự, tức một tập con \(k\) phần tử; có \(\binom nk = \frac{n!}{k!\,(n - k)!}\) tổ hợp (sách giáo khoa viết \(C_n^k\)) 40
tổ hợp tầm thường trivial combination Tổ hợp tuyến tính có mọi hệ số bằng 0 50
tổ hợp tuyến tính linear combination Vector \(c_1 v_1 + \dots + c_k v_k\): một công thức pha trộn các vector với các hệ số \(c_i\) 50
tốc độ tức thời instantaneous speed Giới hạn của tốc độ trung bình trên \([t; t + h]\) khi \(h\) dần về 0 31
tốc độ trung bình average speed Quãng đường chia thời gian trên một khoảng thời gian; với \(s(t)\) là \(\frac{s(t + h) - s(t)}{h}\) 31
tồn tại duy nhất unique existence \(\exists!\, x\, P(x)\): có một và chỉ một giá trị làm \(P(x)\) đúng 15
tổng sum Kết quả của phép cộng 1
tổng dưới lower sum Tổng Riemann dùng giá trị nhỏ nhất của \(f\) trên mỗi đoạn con 37
tổng lồng nhau telescoping sum Tổng các hiệu liên tiếp \(\sum_{k=1}^{n} (F_k - F_{k-1}) = F_n - F_0\): các số hạng ở giữa triệt tiêu từng cặp 38
tổng Riemann Riemann sum \(\sum_{k=1}^{n} f(c_k)\,\Delta x\), với \(c_k\) là một điểm trong đoạn con thứ \(k\) 37
tổng trên upper sum Tổng Riemann dùng giá trị lớn nhất của \(f\) trên mỗi đoạn con 37
tổng vô hạn infinite series \(a_1 + a_2 + a_3 + \dots\): giới hạn của các tổng \(n\) số hạng đầu, nếu có 31
tung độ y-coordinate Số thứ hai \(y\) trong tọa độ \((x; y)\) của một điểm 23
tung độ gốc y-intercept Số \(b = f(0)\) trong \(f(x) = mx + b\) 27
tử số numerator Số \(a\) trong phân số \(\frac{a}{b}\): số phần được lấy 10
tương đương chắc chắn certainty equivalent Số tiền chắc chắn \(c\) có cùng độ hữu dụng với một kết quả ngẫu nhiên \(X\): \(u(c) = E[u(X)]\) 57
tương đương logic logically equivalent (Hai mệnh đề ghép) có cùng giá trị ở mọi dòng của bảng chân trị 14
tương quan correlation Mức độ hai đại lượng cùng biến động theo một đường thẳng, đo bằng hệ số tương quan 47
tương ứng một-một one-to-one correspondence Cách ghép mỗi phần tử của nhóm này với đúng một phần tử của nhóm kia và ngược lại 4
tham số parameter Số được giữ cố định trong một bài toán nhưng có thể chọn khác, mỗi giá trị cho một thành viên của một họ hàm hay họ mô hình 33
thang logarit logarithmic scale Thang đặt mỗi số \(x\) tại vị trí \(\log x\); khoảng cách bằng nhau ứng với tỉ số bằng nhau 13
thang tuyến tính linear scale Thang đặt mỗi số \(x\) tại vị trí \(x\); khoảng cách bằng nhau ứng với hiệu bằng nhau 13
thành phần component Số \(a_i\) ở vị trí thứ \(i\) trong danh sách của một vector 49
tháp Hà Nội Tower of Hanoi Trò chơi chuyển chồng \(n\) đĩa giữa ba cọc, không đặt đĩa lớn lên đĩa nhỏ; cần ít nhất \(2^n - 1\) bước 18
thế ngược back substitution Giải hệ ở dạng bậc thang từ phương trình cuối lên, mỗi lần thay các ẩn đã biết vào phương trình ngay trên 54
thí nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng randomized controlled trial Thí nghiệm chia đối tượng vào nhóm được can thiệp và nhóm đối chứng một cách ngẫu nhiên, cắt đứt mọi biến gây nhiễu 47
thiên lệch chọn mẫu selection bias Sai lệch khi cách dữ liệu lọt vào mẫu phụ thuộc vào chính đại lượng cần đo 48
thiên lệch sống sót survivorship bias Sai lệch do chỉ nhìn những đối tượng còn tồn tại, bỏ qua những đối tượng đã biến mất 48
thời gian nhân đôi doubling time Thời gian để một đại lượng tăng theo tỉ lệ cố định lớn gấp đôi 13
thuật toán Euclid Euclidean algorithm Tìm ước chung lớn nhất bằng chia có dư liên tiếp; số dư khác 0 cuối cùng là kết quả 8
thứ nguyên dimension Cách một đại lượng phụ thuộc vào các đơn vị cơ bản (độ dài, thời gian...) 2
thứ tự order Cách xếp các đối tượng theo quan hệ trước sau hay nhỏ lớn 4
thứ tự toàn phần total order Quan hệ thứ tự trong đó mọi hai phần tử đều so sánh được 20
thứ tự thực hiện phép tính order of operations Quy ước viết: làm phép nhân trước phép cộng khi không có dấu ngoặc 5
thừa số factor Mỗi số được nhân trong một tích 2
thước trượt slide rule Dụng cụ tính gồm hai thang logarit trượt lên nhau; nhân bằng cách cộng độ dài 13
thương quotient Kết quả của phép chia; trong chia có dư, là số \(q\) trong \(a = b \cdot q + r\) 4
trị riêng eigenvalue Số \(\lambda\) với \(Av = \lambda v\) cho một vector \(v \neq 0\): hệ số biến đổi kéo giãn dọc một hướng riêng 55
trị tuyệt đối absolute value Khoảng cách từ một số tới 0 trên trục số, ký hiệu \(\lvert a \rvert\) 7
trò chơi công bằng fair game Trò chơi (hay cược) có kỳ vọng của số tiền thắng thua bằng 0 44
trò chơi lặp lại repeated game Cùng một trò chơi được chơi nhiều ván; lợi ích tương lai có thể làm hợp tác bền vững 58
trò chơi phối hợp coordination game Trò chơi mà điều quan trọng là mọi người chọn giống nhau; có nhiều cân bằng, và một quy ước chọn ra một cân bằng 58
trò chơi tổng bằng không zero-sum game Trò chơi hai người mà ở mọi kết cục tổng lợi ích bằng 0: cái một người được là cái người kia mất 58
trò chơi tuần tự sequential game Trò chơi mà người chơi đi lần lượt và biết các nước đi trước; giải bằng quy nạp lùi 58
trọng tâm center of mass Điểm cân bằng của một hệ khối lượng; kỳ vọng là trọng tâm của phân phối 44
trục chính principal axis Đường thẳng qua trung bình của một đám dữ liệu theo hướng dữ liệu biến động nhiều nhất: hướng riêng có trị riêng lớn nhất 55
trục đối xứng axis of symmetry Đường thẳng mà lật một hình qua đó thì được lại chính hình ấy; với parabol \(y = ax^2 + bx + c\) là đường \(x = -\frac{b}{2a}\) 25
trục hoành x-axis Trục nằm ngang \(Ox\) của hệ tọa độ 23
trục số thực real number line Trục số mà mỗi điểm ứng với đúng một số thực; nó liền mạch, không có lỗ 11
trục tung y-axis Trục thẳng đứng \(Oy\) của hệ tọa độ 23
trung bình có trọng số weighted average Tổng các giá trị, mỗi giá trị nhân với trọng số của nó, khi các trọng số không âm và có tổng bằng 1 44
trung bình cộng arithmetic mean Của hai số \(a\), \(b\) là \(\frac{a + b}{2}\) 10
trung bình mẫu sample mean \(\bar X_n = \frac{X_1 + \dots + X_n}{n}\); có kỳ vọng \(\mu\) và phương sai \(\frac{\sigma^2}{n}\) khi các \(X_i\) độc lập và cùng phân phối 45
trung bình nhân geometric mean Của hai số không âm \(a\), \(b\) là \(\sqrt{ab}\); không vượt trung bình cộng 16
trung vị median Số đứng giữa khi xếp dữ liệu theo thứ tự; không bị kéo bởi giá trị cực đoan như trung bình 48
trực giao orthogonal (Hai vector) có tích vô hướng bằng 0, tức vuông góc với nhau 49
trường hợp biên edge case Trường hợp các đại lượng nhận giá trị đặc biệt (bằng 0, bằng nhau, rất lớn) 2
trường hướng direction field Hình vẽ tại mỗi điểm \((t; y)\) một đoạn ngắn có hệ số góc \(f(t, y)\), cho thấy dáng điệu các nghiệm của \(y' = f(t, y)\) 39
trừu tượng hóa abstraction Cố ý quên đi một số chi tiết để giữ lại điều các đối tượng cùng chia sẻ 3

Ư

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
ước divisor \(a\) là ước của \(b\) khi \(b\) chia hết cho \(a\) 3
ước chung lớn nhất greatest common divisor Số lớn nhất là ước của cả hai số cho trước, viết \(\text{ƯCLN}(a; b)\) 8
ước lượng Fermi Fermi estimate Ước lượng bậc độ lớn dựa trên vài giả định được nêu rõ 2

V

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
vector vector Cái chung của mọi mũi tên cùng độ dài và cùng hướng; sau khi chọn trục, một danh sách số \((a_1; \dots; a_n)\); viết "vector", không viết "vectơ" 49
vector đơn vị unit vector Vector có độ dài 1 49
vector không zero vector Vector \(0\) có mọi thành phần bằng 0: \(a + 0 = a\) 49
vector riêng eigenvector Vector \(v \neq 0\) mà \(Av\) là một bội của \(v\): \(Av = \lambda v\) 55
vector từ word embedding Vector biểu diễn một token; từ có nghĩa gần nhau có vector gần cùng hướng 59
vết trace \(\operatorname{tr} A\): tổng các phần tử trên đường chéo chính; bằng tổng các trị riêng 55
vị từ predicate Câu chứa biến, thành mệnh đề mỗi khi thay biến bằng một giá trị cụ thể; viết \(P(x)\) 15
vô cực infinity Ký hiệu \(\infty\) cho "lớn không giới hạn"; không phải một số tự nhiên hay số nguyên 9
vô định indeterminate (Một biểu thức như \(0 : 0\)) không xác định vì có quá nhiều ứng viên cho giá trị 9
vô hạn đếm được countably infinite (Tập) cùng số lượng với \(\mathbb{N}\) 21
vô hướng scalar Một con số (không có hướng), dùng để nhân với vector 49
vô nghiệm has no solution (Một phương trình) không có số nào thỏa 2
vô số nghiệm infinitely many solutions (Một phương trình) có vô số số thỏa 9

X

Thuật ngữ Tiếng Anh Nghĩa Chương
xác suất probability Trọng số không âm trên các thế giới khả dĩ, tổng bằng 1; xác suất của một biến cố là tổng trọng số các thế giới trong nó 40
xác suất có điều kiện conditional probability \(P(A \mid B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)}\), với \(P(B) > 0\): xác suất của \(A\) khi biết \(B\) đã xảy ra 42
xấp xỉ approximately equal Gần bằng, với sai lệch nhỏ cần được nói rõ khi cần 2
xấp xỉ tuyến tính linear approximation Thay \(f\) gần \(a\) bằng một hàm tuyến tính: \(f(a + h) \approx f(a) + f'(a)h\), với sai số chia cho \(h\) dần về 0 34
xung khắc mutually exclusive (Hai biến cố) không thể cùng xảy ra, tức rời nhau: \(A \cap B = \varnothing\) 41

Tra ngược: Anh – Việt

Tên tiếng Anh xếp theo thứ tự chữ cái Latin, không phân biệt chữ hoa, chữ thường. Vài tên tiếng Anh ứng với hai thuật ngữ tiếng Việt chỉ hai khái niệm khác nhau, chẳng hạn "giả thiết" (hypothesis) của một phép kéo theo và "giả thuyết" (hypothesis) được đánh giá bằng bằng chứng. Khi đó bảng có cả hai dòng; bảng chính ở trên cho biết nghĩa của từng từ.

Tra theo chữ cái: Chữ số, A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z

Chữ số

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
68–95–99.7 rule quy tắc 68–95–99,7 46

A

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
absolute risk rủi ro tuyệt đối 48
absolute value trị tuyệt đối 7
abstraction trừu tượng hóa 3
accumulation function hàm tích lũy 38
activation function hàm kích hoạt 51
addition phép cộng 1
addition formula công thức cộng 30
addition principle quy tắc cộng 40
affine function hàm afin 27
amplitude biên độ 30
antiderivative nguyên hàm 38
antisymmetric tính phản đối xứng 20
approximately equal xấp xỉ 2
arcsine arcsin 30
arithmetic mean trung bình cộng 10
arithmetic sequence cấp số cộng 29
arrangement chỉnh hợp 40
associativity tính kết hợp 5
average speed tốc độ trung bình 31
average value of a function giá trị trung bình của hàm 38
axiom tiên đề 1
axis of symmetry trục đối xứng 25

B

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
back substitution thế ngược 54
backpropagation lan truyền ngược 59
backward induction quy nạp lùi 57
base cơ số 4
base case bước cơ sở 18
base rate tỉ lệ nền 43
base rate fallacy ngụy biện bỏ qua tỉ lệ nền 43
basis cơ sở 50
Bayes' theorem định lý Bayes 43
Bernoulli distribution phân phối Bernoulli 44
Bernoulli's inequality bất đẳng thức Bernoulli 29
best response phản ứng tốt nhất 58
biconditional phép tương đương 14
bijection song ánh 20
binary system hệ nhị phân 1
Binet's formula công thức Binet 55
binomial coefficient hệ số nhị thức 40
binomial distribution phân phối nhị thức 44
binomial theorem nhị thức Newton 40
bisection method phương pháp chia đôi 33
Bonferroni correction hiệu chỉnh Bonferroni 48
bounded bị chặn 15
Bézout's identity đẳng thức Bézout 8

C

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
cancellation law luật giản ước 6
Cantor's theorem định lý Cantor 21
cardinality số lượng 4
carrying capacity sức chứa 39
Cartesian product tích Descartes 19
casting out nines phép thử chín 8
Cauchy–Schwarz inequality bất đẳng thức Cauchy–Schwarz 49
causal diagram sơ đồ nhân quả 47
causation quan hệ nhân quả 14
center of mass trọng tâm 44
central limit theorem định lý giới hạn trung tâm 46
certainty equivalent tương đương chắc chắn 57
chain rule quy tắc hợp 35
change of basis đổi cơ sở 50
characteristic equation phương trình đặc trưng 55
Chebyshev's inequality bất đẳng thức Chebyshev 45
chord dây cung 1
circular reasoning lập luận vòng quanh 16
closed interval đoạn 11
cobweb diagram sơ đồ mạng nhện 24
codomain đối miền 20
coefficient matrix ma trận hệ số 54
combination tổ hợp 40
common logarithm logarit thập phân 13
common ratio công bội 29
commutativity tính giao hoán 5
complement phần bù 19
complementary event biến cố đối 41
completing the square hoàn thành bình phương 28
complex number số phức 7
component thành phần 49
composite function hàm hợp 24
composite number hợp số 8
compound interest lãi kép 29
concave function hàm lõm 57
conclusion kết luận 14
concurrent đồng quy 1
conditional probability xác suất có điều kiện 42
conditionally independent độc lập có điều kiện 43
conditioning điều kiện hóa 42
confounder biến gây nhiễu 47
congruence đồng dư 8
congruent triangles tam giác bằng nhau 3
conjunction phép hội 14
consequence equation phương trình hệ quả 26
constant function hàm hằng 27
constraint ràng buộc 50
constructive mathematics toán học kiến thiết 17
constructive proof chứng minh có xây dựng 17
continuous liên tục 15
continuous compounding ghép lãi liên tục 29
continuous random variable biến ngẫu nhiên liên tục 46
continuum hypothesis giả thuyết continuum 21
contrapositive mệnh đề phản đảo 14
control group nhóm đối chứng 47
convention quy ước 1
converge hội tụ 24
convergence in probability hội tụ theo xác suất 45
converse mệnh đề đảo 14
convex function hàm lồi 36
coordinate plane mặt phẳng tọa độ 23
coordinate system hệ tọa độ 23
coordinates tọa độ 23
coordination game trò chơi phối hợp 58
corollary hệ quả 1
correlation tương quan 47
correlation coefficient hệ số tương quan 47
cosine côsin 30
cosine similarity độ tương đồng côsin 49
countable đếm được 21
countably infinite vô hạn đếm được 21
counterexample phản ví dụ 1
covariance hiệp phương sai 47
critical point điểm tới hạn 36
cross-entropy entropy chéo 59
curvature độ cong 34

D

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
data dredging câu cá dữ liệu 48
De Morgan's laws luật De Morgan 14
decimal system hệ thập phân 4
decision table bảng quyết định 57
decision tree cây quyết định 57
decreasing function hàm giảm 22
denominator mẫu số 2
derivative đạo hàm 34
determinant định thức 50
diagonal argument lập luận đường chéo 21
diagonal matrix ma trận đường chéo 55
diagonalize chéo hóa 55
difference hiệu 2
differentiable khả vi 34
differential equation phương trình vi phân 39
digit chữ số 1
dimension số chiều 49
dimension thứ nguyên 2
direct proof chứng minh trực tiếp 16
direction field trường hướng 39
directional derivative đạo hàm theo hướng 56
directly proportional tỉ lệ thuận 10
discontinuity gián đoạn 33
discriminant biệt thức 28
disjunction phép tuyển 14
distance formula công thức khoảng cách 23
distinction phân biệt 3
distribution phân phối 44
distributivity tính phân phối 2
diverge phân kỳ 31
dividend số bị chia 4
divisible chia hết 1
division phép chia 2
division with remainder chia có dư 6
divisor số chia 6
divisor ước 3
domain miền xác định 20
domain of discourse miền của biến 15
dominated strategy chiến lược bị trội 58
dot product tích vô hướng 49
double root nghiệm kép 28
doubling time thời gian nhân đôi 13

E

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
echelon form dạng bậc thang 54
edge case trường hợp biên 2
eigendirection hướng riêng 55
eigenvalue trị riêng 55
eigenvector vector riêng 55
element phần tử 3
elimination method phương pháp cộng 26
empty set tập rỗng 19
entrywise product tích từng phần tử 52
epsilon-delta definition định nghĩa epsilon–delta 32
equation phương trình 2
equilibrium điểm cân bằng 39
equivalence class lớp tương đương 3
equivalence relation quan hệ tương đương 3
equivalent equations phương trình tương đương 26
Euclid's lemma bổ đề Euclid 8
Euclidean algorithm thuật toán Euclid 8
Euler's method phương pháp Euler 39
Euler's number số e 13
even function hàm chẵn 22
even number số chẵn 1
event biến cố 41
evidence bằng chứng 43
exclusive or hoặc loại trừ 14
exhaustive check kiểm tra vét cạn 2
existential quantifier lượng từ "tồn tại" 15
expected utility hữu dụng kỳ vọng 57
expected value kỳ vọng 41
expected value criterion tiêu chí kỳ vọng 57
expected value of perfect information giá trị kỳ vọng của thông tin hoàn hảo 57
exponent số mũ 2
exponential decay phân rã mũ 29
exponential function hàm mũ 29
exponential growth tăng trưởng mũ 29
extraneous solution nghiệm ngoại lai 26
extrapolation ngoại suy 27
extreme value theorem định lý giá trị lớn nhất 33

F

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
factor thừa số 2
factorial giai thừa 18
fair game trò chơi công bằng 44
false negative âm tính giả 43
false positive dương tính giả 43
feasible region miền chấp nhận được 56
Fermat's theorem định lý Fermat 36
Fermi estimate ước lượng Fermi 2
Fibonacci sequence dãy Fibonacci 18
finite difference sai phân 28
finite probability space không gian xác suất hữu hạn 41
finite set tập hữu hạn 19
first-row expansion khai triển theo hàng đầu 53
fixed point điểm bất động 24
floating-point number số dấu phẩy động 2
floor function hàm làm tròn xuống 22
formalism chủ nghĩa hình thức 1
fraction phân số 2
free variable ẩn tự do 54
function hàm 20
function hàm số 15
function composition hợp hàm 24
function of two variables hàm hai biến 56
fundamental theorem of arithmetic định lý cơ bản của số học 8
fundamental theorem of calculus định lý cơ bản của giải tích 38

G

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
Galton board bảng Galton 46
gambler's fallacy ngụy biện con bạc 42
game theory lý thuyết trò chơi 58
Gaussian elimination khử Gauss 54
geometric distribution phân phối hình học 44
geometric mean trung bình nhân 16
geometric sequence cấp số nhân 29
global maximum giá trị lớn nhất 33
global minimum giá trị nhỏ nhất 33
golden ratio tỉ số vàng 24
gradient gradient 56
gradient descent hạ gradient 56
graph đồ thị 13
greatest common divisor ước chung lớn nhất 8

H

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
half-life chu kỳ bán rã 29
has no solution vô nghiệm 2
hash function hàm băm 25
heavy tail đuôi dày 46
Hilbert's hotel khách sạn Hilbert 21
horizontal line test phép thử đường thẳng nằm ngang 25
house edge lợi thế nhà cái 45
hypotenuse cạnh huyền 23
hypothesis giả thiết 2
hypothesis giả thuyết 43

I

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
identification đồng nhất 3
identity hằng đẳng thức 2
identity element phần tử trung hòa 5
identity function hàm đồng nhất 24
identity matrix ma trận đơn vị 52
ill-conditioned điều kiện xấu 54
illusion of understanding ảo giác hiểu 2
image tập ảnh 20
implication phép kéo theo 14
improper integral tích phân suy rộng 46
inclusion-exclusion principle nguyên lý bao hàm và loại trừ 19
increasing function hàm tăng 22
increment số gia 34
indefinite integral tích phân bất định 38
independent độc lập 42
independent and identically distributed độc lập và cùng phân phối 45
indeterminate vô định 9
indicator variable biến chỉ báo 44
indifference principle nguyên lý bàng quan 58
induction hypothesis giả thiết quy nạp 18
inductive step bước quy nạp 18
inequality bất đẳng thức 6
inequality bất phương trình 7
infinite descent lùi vô hạn 17
infinite discontinuity gián đoạn vô cực 33
infinite limit giới hạn vô cực 31
infinite series tổng vô hạn 31
infinite set tập vô hạn 19
infinitely many solutions vô số nghiệm 9
infinity vô cực 9
initial condition điều kiện ban đầu 38
injection đơn ánh 20
instantaneous speed tốc độ tức thời 31
integer số nguyên 1
integer part phần nguyên 11
integrable khả tích 37
integral tích phân 37
intermediate value theorem định lý giá trị trung gian 33
interpolation nội suy 22
intersection giao 19
interval khoảng 11
invariant bất biến 1
inverse phép ngược 6
inverse function hàm ngược 20
inverse matrix ma trận nghịch đảo 52
invertible khả nghịch 6
involution hàm tự ngược 25
irrational number số vô tỉ 11
irreducible fraction phân số tối giản 10
iteration phép lặp 24

J

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
Jensen's inequality bất đẳng thức Jensen 57
jump discontinuity gián đoạn bước nhảy 33

K

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
Kelly criterion tiêu chí Kelly 57
kernel hạt nhân 54

L

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
Lagrange multiplier nhân tử Lagrange 56
language model mô hình ngôn ngữ 48
law of large numbers luật số lớn 44
law of total probability công thức xác suất toàn phần 42
learning rate bước học 56
least common multiple bội chung nhỏ nhất 8
least squares method phương pháp bình phương nhỏ nhất 47
lemma bổ đề 1
level curve đường mức 56
likelihood độ hợp lý 43
likelihood ratio tỉ số độ hợp lý 43
limit giới hạn 11
limit at infinity giới hạn tại vô cực 32
linear approximation xấp xỉ tuyến tính 34
linear combination tổ hợp tuyến tính 50
linear function hàm tuyến tính 27
linear interpolation nội suy tuyến tính 27
linear programming quy hoạch tuyến tính 56
linear scale thang tuyến tính 13
linear transformation biến đổi tuyến tính 51
linearity tính tuyến tính 35
linearity of expectation tính tuyến tính của kỳ vọng 44
linearly dependent phụ thuộc tuyến tính 50
linearly independent độc lập tuyến tính 50
local extremum cực trị địa phương 36
local maximum cực đại địa phương 36
local minimum cực tiểu địa phương 36
logarithm logarit 13
logarithmic scale thang logarit 13
logically equivalent tương đương logic 14
logistic growth tăng trưởng logistic 39
loop invariant bất biến vòng lặp 18
loss function hàm mất mát 59
lower sum tổng dưới 37

M

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
machine learning học máy 59
main diagonal đường chéo chính 52
map ánh xạ 20
margin of error biên sai số 46
marginal cost chi phí biên 34
marginal revenue doanh thu biên 36
Markov chain chuỗi Markov 55
Markov's inequality bất đẳng thức Markov 45
mathematical induction quy nạp toán học 4
mathematical Platonism chủ nghĩa Platon toán học 1
matrix ma trận 5
matrix entry phần tử của ma trận 52
matrix product tích ma trận 52
maximin criterion tiêu chí maximin 57
mean value theorem định lý giá trị trung bình 36
median trung vị 48
mediator biến trung gian 48
minimax regret criterion tiêu chí minimax hối tiếc 57
minuend số bị trừ 6
mixed strategy chiến lược hỗn hợp 58
modeling mô hình hóa 1
modulus môđun 8
monotone đơn điệu 37
Monte Carlo method phương pháp Monte Carlo 45
multiple bội 3
multiple comparisons so sánh nhiều lần 48
multiplication phép nhân 2
multiplication principle quy tắc nhân 5
multiplication rule công thức nhân xác suất 42
mutually exclusive xung khắc 41

N

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
n-th root căn bậc n 12
Nash equilibrium cân bằng Nash 58
Nash's theorem định lý Nash 58
natural domain miền xác định tự nhiên 22
natural frequency tần suất tự nhiên 43
natural logarithm logarit tự nhiên 29
natural number số tự nhiên 1
necessary condition điều kiện cần 2
negation phủ định 14
negative number số âm 2
nested intervals dãy khoảng lồng nhau 11
neural network mạng nơ-ron 24
Newton's law of cooling định luật làm nguội Newton 39
non-constructive proof chứng minh không xây dựng 17
non-repeating decimal số thập phân vô hạn không tuần hoàn 11
norm độ dài 49
normal distribution phân phối chuẩn 38
null hypothesis giả thuyết không 48
number needed to treat số người cần điều trị 48
numerator tử số 10

O

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
objective function hàm mục tiêu 56
odd function hàm lẻ 22
odd number số lẻ 1
odds tỉ lệ cược 43
one-sided limit giới hạn một phía 31
one-to-one correspondence tương ứng một-một 4
open interval khoảng mở 11
opposite số đối 7
order thứ tự 4
order of magnitude bậc độ lớn 2
order of operations thứ tự thực hiện phép tính 5
order relation quan hệ thứ tự 3
ordered pair cặp có thứ tự 19
orientation định hướng 53
origin gốc tọa độ 23
orthogonal trực giao 49
outlier điểm ngoại lai 47
overfitting quá khớp 59

P

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
p-value giá trị p 48
pairwise independent độc lập từng đôi 42
parabola parabol 23
parallelogram law đẳng thức hình bình hành 49
parameter tham số 33
partial derivative đạo hàm riêng 56
partition phân hoạch 3
Pascal's rule đẳng thức Pascal 40
Pascal's triangle tam giác Pascal 40
pattern mẫu hình 1
payoff matrix bảng lợi ích 58
percent phần trăm 10
percentage point điểm phần trăm 10
perfect square số chính phương 1
period chu kỳ 2
periodic function hàm tuần hoàn 30
permutation hoán vị 40
phase shift dời pha 30
piecewise function hàm từng khúc 22
pigeonhole principle nguyên lý chuồng bồ câu 3
polynomial đa thức 29
positional notation hệ ghi số theo vị trí 4
positive number số dương 2
posterior hậu nghiệm 43
power lũy thừa 4
power rule quy tắc lũy thừa 35
power set tập lũy thừa 19
predicate vị từ 15
prime factorization phân tích ra thừa số nguyên tố 8
prime number số nguyên tố 1
principal axis trục chính 55
principle of permanence nguyên lý giữ luật 7
prior tiên nghiệm 43
prisoner's dilemma song đề tù nhân 58
probability xác suất 40
probability density function hàm mật độ 46
probability tree cây xác suất 42
product tích 2
product rule quy tắc tích 35
projection hình chiếu 49
projection phép chiếu 51
proof chứng minh 1
proof by cases chứng minh chia trường hợp 16
proof by contradiction chứng minh phản chứng 1
proof by contrapositive chứng minh phản đảo 16
proper subset tập con thực sự 21
proportion tỉ lệ thức 10
proposition mệnh đề 1
prosecutor's fallacy ngụy biện công tố viên 43
pure strategy chiến lược thuần 58
Pythagorean theorem định lý Pythagoras 11

Q

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
quadrant góc phần tư 30
quadratic equation phương trình bậc hai 28
quadratic formula công thức nghiệm 28
quadratic function hàm bậc hai 28
quantifier lượng từ 15
quotient thương 4
quotient rule quy tắc thương 35
quotient set tập thương 20

R

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
radian radian 30
random variable biến ngẫu nhiên 44
randomized controlled trial thí nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng 47
rank hạng 54
rank–nullity theorem định lý hạng và hạt nhân 54
ratio tỉ số 10
rational number số hữu tỉ 10
real number số thực 2
real number line trục số thực 11
reciprocal số nghịch đảo 10
recursive definition định nghĩa đệ quy 12
reflection phép phản chiếu 51
reflexive tính phản xạ 3
regression line đường hồi quy 47
regression to the mean hồi quy về giá trị trung bình 47
regret hối tiếc 57
relation quan hệ 3
relative frequency tần suất 41
relative risk rủi ro tương đối 48
remainder số dư 3
removable discontinuity gián đoạn bỏ được 33
repeated game trò chơi lặp lại 58
repeating decimal số thập phân vô hạn tuần hoàn 11
representative đại diện 3
residual phần dư 47
resultant force hợp lực 49
reverse causation nhân quả ngược 47
Riemann sum tổng Riemann 37
risk premium phần bù rủi ro 57
risk-averse ngại rủi ro 57
Rolle's theorem định lý Rolle 36
Roman numerals số La Mã 1
rotation phép quay 30
row operation phép biến đổi hàng 54
rule of 70 quy tắc 70 13
Russell's paradox nghịch lý Russell 19

S

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
saddle point điểm yên ngựa 56
sample mẫu 45
sample mean trung bình mẫu 45
sample space không gian mẫu 41
scalar vô hướng 49
scaling phép co giãn 50
scatter plot biểu đồ phân tán 47
scientific notation ký hiệu khoa học 2
secant line cát tuyến 31
second derivative đạo hàm bậc hai 34
second difference sai phân bậc hai 28
selection bias thiên lệch chọn mẫu 48
sensitivity độ nhạy 43
sequence dãy số 1
sequential game trò chơi tuần tự 58
set tập hợp 3
set difference hiệu của hai tập hợp 19
shear phép trượt 51
shift cipher mật mã dịch chữ 6
sieve of Eratosthenes sàng Eratosthenes 8
sign chart bảng xét dấu 26
signed area diện tích có dấu 37
significance level mức ý nghĩa 48
similar đồng dạng 3
simple interest lãi đơn 29
Simpson's paradox nghịch lý Simpson 10
sine sin 30
singular matrix ma trận suy biến 53
skewed distribution phân phối lệch 46
slide rule thước trượt 13
slope hệ số góc 27
softmax function hàm softmax 59
solution nghiệm 2
solution set tập nghiệm 26
sorites paradox nghịch lý đống cát 3
span bao tuyến tính 50
specificity độ đặc hiệu 43
spectral theorem định lý phổ 55
square matrix ma trận vuông 51
square root căn bậc hai 2
squeeze theorem định lý kẹp 32
St. Petersburg paradox nghịch lý St. Petersburg 44
stable equilibrium cân bằng bền 39
standard basis cơ sở chuẩn 50
standard deviation độ lệch chuẩn 44
standard normal distribution phân phối chuẩn tắc 46
stars and bars phương pháp sao và vạch 40
stationary distribution phân phối dừng 55
statistically significant có ý nghĩa thống kê 48
strategy chiến lược 58
strictly dominant strategy chiến lược trội nghiêm ngặt 58
strong induction quy nạp mạnh 18
strong law of large numbers luật số lớn mạnh 45
structure cấu trúc 1
subset tập con 19
subspace không gian con 50
substitution đổi biến số 38
substitution method phương pháp thế 26
subtraction phép trừ 4
subtrahend số trừ 6
sufficient condition điều kiện đủ 2
sum tổng 1
summation notation ký hiệu tổng 37
surjection toàn ánh 20
surprisal độ ngạc nhiên 59
survivorship bias thiên lệch sống sót 48
symmetric tính đối xứng 3
symmetric matrix ma trận đối xứng 55
system of equations hệ phương trình 26

T

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
tangent tang 30
tangent line tiếp tuyến 31
tautology hằng đúng 14
telescoping sum tổng lồng nhau 38
temperature nhiệt độ 59
term số hạng 1
terminating decimal số thập phân hữu hạn 11
test data dữ liệu kiểm tra 59
theorem định lý 4
tit for tat ăn miếng trả miếng 58
token token 59
total order thứ tự toàn phần 20
Tower of Hanoi tháp Hà Nội 18
trace vết 55
transformation biến đổi 6
transition matrix ma trận chuyển 55
transitive tính bắc cầu 3
translation phép tịnh tiến 23
tree diagram sơ đồ cây 40
triangle inequality bất đẳng thức tam giác 7
trigonometry lượng giác 30
trivial combination tổ hợp tầm thường 50
truth table bảng chân trị 14
truth value giá trị chân lý 14

U

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
uncountable không đếm được 21
undefined không xác định 2
uniform distribution phân phối đều 41
union hợp 19
unique existence tồn tại duy nhất 15
unit circle đường tròn đơn vị 30
unit vector vector đơn vị 49
universal quantifier lượng từ "với mọi" 15
universal set tập vũ trụ 19
unknown ẩn 23
unstable equilibrium cân bằng không bền 39
upper sum tổng trên 37
utility độ hữu dụng 57

V

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
vacuously true đúng một cách trống rỗng 14
variable biến 2
variance phương sai 44
vector vector 49
vector space không gian vector 49
Venn diagram sơ đồ Venn 19
verification kiểm chứng 1
vertex đỉnh của parabol 28
vertex form dạng đỉnh 28
vertical line test phép thử đường thẳng đứng 23
vertical tangent line tiếp tuyến đứng 34
Vieta's formulas định lý Vi-ét 28

W

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
weak law of large numbers luật số lớn yếu 45
weighted average trung bình có trọng số 44
well-ordering principle nguyên lý sắp thứ tự tốt 18
word embedding vector từ 59

X

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
x-axis trục hoành 23
x-coordinate hoành độ 23

Y

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
y-axis trục tung 23
y-coordinate tung độ 23
y-intercept tung độ gốc 27

Z

Tiếng Anh Thuật ngữ Chương
z-score điểm z 46
Zeno's paradox nghịch lý Zeno 31
Zermelo-Fraenkel set theory hệ tiên đề Zermelo-Fraenkel 19
zero matrix ma trận không 52
zero vector vector không 49
zero-sum game trò chơi tổng bằng không 58